• Bericht gepubliceerd op:
  • Berichtcategorie:Veilingalerts
  • Leestijd:15 min. lezen

Op 1 december 2026 veilt Christie’s in Londen een monumentaal bloemstilleven van Jan Brueghel II uit de Blaquier-Arrieta Collection. Het schilderij, dat wordt geschat op £300.000-500.000, was bijna 23 jaar in dezelfde particuliere verzameling. De voorstelling gaat terug op een van de beroemdste bloemcomposities van zijn vader. Zal het werk opnieuw bij een particuliere verzamelaar terechtkomen of zou het ook een institutionele collectie kunnen aanvullen?

Een meterhoog bloemstilleven van Jan Brueghel II (1601-1678) toont een uitbundig boeket van tulpen, lelies, rozen en tientallen andere bloemen in een eenvoudige houten pot, omgeven door insecten en kleine botanische details. De schatting bedraagt £300.000-500.000.[1] Het is niet de eerste keer dat het schilderij op de internationale veilingmarkt verschijnt.

In december 2003 werd het bij Sotheby’s in Londen verkocht voor een bedrag van £650.000.[2] Interessant is dat het schilderij tot een bijzondere groep werken behoort waarvan het oorspronkelijke ontwerp teruggaat op Jan Brueghel I (1568-1625), een van de grondleggers van de zelfstandige bloemstillevenschilderkunst. De belangrijkste versie bevindt zich in het Kunsthistorisches Museum in Wenen. Andere uitvoeringen zijn opgenomen in vooraanstaande museale collecties en uitvoerig besproken in de kunsthistorische literatuur.

De compositie heeft dan ook een gevestigde plaats in de Europese schilderkunst, maar de kwaliteit van iedere afzonderlijke uitvoering is belangrijk. Wij vragen ons af naar wat voor koper het schilderij zal gaan. Een particuliere verzamelaar die een indrukwekkend bloemstilleven van de Brueghel-dynastie zoekt? Of misschien een museum dat zijn collectie Vlaamse schilderkunst wil versterken?

Jan Brueghel II (1601-1678), bloemstilleven met rozen, tulpen, lelies, irissen en talrijke andere bloemen in een houten pot, gedateerd rond 1620. Olieverf op paneel, 97,5 × 70,2 cm. Blaquier-Arrieta Collection. Christie’s, Londen, 1 december 2026. Schatting £300.000-500.000.

Een grote botanische wereld op paneel

Het werk is gedocumenteerd in de oeuvrecatalogus van Klaus Ertz en wordt rond 1620 gedateerd, toen Jan Brueghel II nog aan het begin van zijn carrière stond. Het schilderij meet 97,5 × 70,2 centimeter en is uitgevoerd op paneel. Binnen het oeuvre van Jan Brueghel II is dat een fors formaat.

De voorstelling wordt gedomineerd door een grote oranje bloem die boven het boeket uitkomt.Rechts bevindt zich een grote rode bloem, terwijl aan de linkerkant witte lelies en andere lichtere bloemen een tegenwicht vormen. Daartussen ontvouwt zich een rijke verzameling van tulpen, narcissen, rozen en talrijke kleinere bloemen in diverse kleuren.

De compositie is dicht, maar de donkere achtergrond blijft tussen de stelen en bloemen zichtbaar, waardoor afzonderlijke onderdelen van het boeket herkenbaar blijven. De grotere bloemen bepalen de structuur, terwijl de kleinere soorten het geheel een grote hoeveelheid details geven. Die afwisseling is volgens ons essentieel voor de werking van het schilderij.

Van een afstand vallen vooral de grote bloemen en de opvallende kleurcontrasten op. Van dichtbij verplaatst de aandacht zich naar de fijne details en de insecten die tussen de bloemen of rondom zijn weergegeven. Aan de onderkant van de voorstelling lijken kleinere bloemen zich over de rand uit te strekken. Op de voorgrond liggen enkele losse planten en bladeren, terwijl insecten en vlinders de zorgvuldig geordende compositie een levendigheid geven.

Het schilderij is een geconstrueerde verzameling bloemen, waarin verschillende momenten van het jaar samenkomen. Die werkwijze was kenmerkend voor de vroege Vlaamse bloemstillevenschilderkunst, waarin vooral de verscheidenheid van de natuur werd getoond. Zeldzame planten werden verzameld en bestudeerd door welgestelde liefhebbers. Bloemen die in werkelijkheid slechts gedurende een beperkte periode bloeien bleven zo permanent beschikbaar voor bewondering en bestudering.

Jan Brueghel I, Flowers in a Wooden Vessel, circa 1606-1607. Olieverf op paneel, 97,5 × 73 cm. Kunsthistorisches Museum, Wenen, inv.nr. GG 570. Deze beroemde compositie vormde het voorbeeld voor verschillende latere uitvoeringen, waaronder het schilderij van Jan Brueghel II dat Christie’s in december 2026 aanbiedt.

Een compositie die teruggaat op Jan Brueghel I

Rond 1606 vervaardigde Jan Brueghel I een monumentaal bloemstilleven dat tegenwoordig bekendstaat als Flowers in a Wooden Vessel. Het bevindt zich in het Kunsthistorisches Museum in Wenen. Het Weense schilderij meet 97 × 73 centimeter en is daarmee vrijwel even groot als de te veilen uitvoering. Het museum beschouwt het werk als een van de bekendste bloemstukken uit de Europese schilderkunst.[3]

Bloemen waren voorheen vooral onderdeel van religieuze voorstellingen. Rond 1600 begonnen kunstenaars ze echter steeds vaker als zelfstandig onderwerp te behandelen en Jan Brueghel I speelde daarin een vooraanstaande rol. De bloemen werden niet eenvoudigweg naast elkaar geplaatst, maar de onderlinge verhoudingen, kleuren en vormen werden zo georganiseerd dat een overtuigend geheel ontstond.

Binnen de familie- en ateliertraditie ontstonden verschillende uitvoeringen die de compositie nauwgezet volgen. De voorstelling werd daarmee dan ook een herkenbaar onderdeel van het artistieke repertoire van de Brueghels. Klaus Ertz beschreef in zijn oeuvrecatalogus van Jan Brueghel II uit 1984 zeven uitvoeringen van deze compositie door de jongere kunstenaar. Het schilderij dat geveild gaat worden is daarin opgenomen.[4]

Het oorspronkelijke Weense schilderij vertegenwoordigt een artistieke uitvinding. Bij de latere uitvoeringen ligt de betekenis vooral in de manier waarop het ontwerp werd overgenomen, geïnterpreteerd en uitgevoerd. De mogelijke datering maakt het Christie’s-schilderij daarbij erg interessant.

Atelier van Jan Brueghel I, Large Bouquet of Flowers, circa 1606-1607. Olieverf op eikenhouten paneel, 125,5 × 96,3 cm. Alte Pinakothek, München, inv.nr. 824. Het schilderij werd door Klaus Ertz aan Jan Brueghel II toegeschreven, maar wordt door het museum tegenwoordig als atelierwerk van zijn vader beschouwd.

Een vroege Jan Brueghel II?

Jan Brueghel II werd door zijn vader opgeleid en groeide op in een van de belangrijkste artistieke omgevingen van de Zuidelijke Nederlanden. In 1622 vertrok hij naar Italië. Na het overlijden van zijn vader in 1625 keerde hij naar Antwerpen terug, waar hij het familieatelier voortzette. De invloed van zijn vader bleef daarbij gedurende zijn hele carrière herkenbaar.

Het huidige schilderij wordt door Klaus Ertz rond 1620 gedateerd, kort voor de Italiaanse reis van de jonge kunstenaar. Die datering werd al expliciet genoemd in de catalogus van Christie’s uit 1995, toen hetzelfde schilderij in New York werd aangeboden. Daar had Ertz het schilderij aanvankelijk aan Jan Brueghel I toegeschreven. Later herzag hij dat tot Jan Brueghel II, mede vanwege de nauwe relatie met een uitvoering in de Alte Pinakothek in München.[5]

Dat maakt het interessant als vroeg voorbeeld van de wijze waarop Jan Brueghel II zich de traditie van zijn vader eigen maakte. De compositie is overgenomen, maar de uitvoering vraagt om een eigen beoordeling. Hoe werden de bloemen gemodelleerd? Hoe zorgvuldig zijn de overgangen tussen licht en donker behandeld? Hoe verhouden de details en de schildertechniek zich tot andere bekende versies en atelierstukken?

Jan Brueghel II, Still Life of Flowers in a Wooden Tub, vermoedelijk circa 1620. Olieverf op eikenhouten paneel, 64,7 × 49,9 cm. Dit kleinere schilderij uit dezelfde compositiefamilie bevond zich sinds de jaren negentig als langdurig bruikleen in het Luxembourg National Museum. Sotheby’s, Londen, 6 juli 2023, lot 202. Schatting: £80.000-120.000.

De ingewikkelde grens tussen vader, zoon en atelier

Toen het op 21 juni 1961 bij Sotheby’s in Londen werd aangeboden, stond het nog op naam van Jan Brueghel I. Klaus Ertz behandelde het in 1984 echter als een werk van Jan Brueghel II. Die toeschrijving werd vervolgens overgenomen door Christie’s in 1995 en wordt ook in de huidige veiling aangehouden. Een schilderij kan qua compositie vrijwel identiek zijn aan een werk van Jan Brueghel I, terwijl de uitvoering door zijn zoon of medewerkers van het atelier zou zijn uitgevoerd.

Een goed voorbeeld bevindt zich in de Alte Pinakothek in München. Het museum bezit een monumentale uitvoering van hetzelfde type, met afmetingen van 125 × 96 centimeter. Klaus Ertz voerde dit schilderij op als een werk van Jan Brueghel II. De Bayerische Staatsgemäldesammlungen schrijven het tegenwoordig echter toe aan het atelier van Jan Brueghel I.

Als voorbeeld van de onderbouwing van die beslissing wordt bijvoorbeeld een rode lelie benoemd die door ruimtegebrek ongelukkig tussen de andere bloemen is geplaatst. Volgens het museum wijst de mindere behandeling van zulke onderdelen op atelierproductie.[6] Voor de bieders zal een dergelijke minutieuze benadering van het huidige schilderij dan ook een belangrijke stap zijn.

Jan Brueghel II, A Basket of Flowers, jaren 1620. Olieverf op hout, 47 × 68,3 cm. The Metropolitan Museum of Art, New York, inv.nr. 67.187.58. Dit bloemstilleven, sinds 1967 in de museumcollectie, toont hoe Jan Brueghel II de schildertraditie van zijn vader voortzette met andere composities.

Wat maakt een Brueghel als dit interessant voor een museum?

Het Kunsthistorisches Museum bezit het oorspronkelijke Weense ontwerp en de Alte Pinakothek bewaart een grote atelieruitvoering. Ook het Rijksmuseum heeft een monumentaal bloemstilleven in een houten kuip, dat wordt toegeschreven aan het atelier van Jan Brueghel I. Het laat zien dat Jan Brueghel II niet slechts als navolger van zijn vader wordt verzameld.

Zijn werk vertegenwoordigt ook een eigen verhaal binnen de ontwikkeling van de Vlaamse barokschilderkunst en voor een museum dat de artistieke ontwikkeling tussen verschillende generaties wil tonen, kan een bloemstilleven van Jan Brueghel II daarom een goede aanvulling zijn. Vertegenwoordigt het een ontbrekende periode en biedt het een unieke mogelijkheid om de ontwikkeling van een kunstenaar te illustreren? Of is de kwaliteit zo overtuigend dat het werk een duidelijke versterking van de bestaande collectie vormt?

Bij dit schilderij zijn verschillende van die argumenten denkbaar. De vroege datering rond 1620 is interessant en het formaat is aanzienlijk. En de relatie met een van de beroemdste bloemcomposities van Jan Brueghel I biedt ons een duidelijke kunsthistorische context.

Jan Davidsz. de Heem, Glass Vase with Flowers and Fruit, circa 1673-1674. Olieverf op doek, 87,3 × 67,2 cm. J. Paul Getty Museum, Los Angeles. Het museum maakte de verwerving in maart 2026 bekend.

Musea verzamelen nog altijd actief zeventiende-eeuwse stillevens

Op 31 maart 2026 maakte het J. Paul Getty Museum in Los Angeles bekend een belangrijk Nederlandse zeventiende-eeuwse stilleven te hebben aangekocht. Het ging om Glass Vase with Flowers and Fruit van Jan Davidsz. de Heem, geschilderd rond 1673-1674. Volgens Getty was het museum al meer dan twintig jaar op zoek naar een belangrijk bloemstilleven van De Heem. De verwerving werd nadrukkelijk gepresenteerd als een belangrijke versterking van de collectie Noord-Europese barokschilderkunst.[7]

Getty kocht hier niet zomaar een aantrekkelijk bloemstuk. Het museum verwierf een werk van een kunstenaar die nog niet in de schilderijencollectie vertegenwoordigd was en naar wie het langdurig had gezocht. De aankoop vervulde dus een concrete institutionele behoefte. Voor het huidige bloemstilleven van Jan Brueghel II zou iets dergelijks ook denkbaar zijn. Dan denken we aan een museum met een sterke collectie Vlaamse schilderkunst, maar zonder representatief bloemstilleven van Jan Brueghel II.

Jan Brueghel II, Still Life with a Large Bouquet of Flowers in a Wooden Bucket, olieverf op eikenhouten paneel, 64,4 × 49,5 cm. Een kleinere uitvoering van dezelfde compositie als het huidige schilderij. Sotheby’s, Londen, 10 december 2020, lot 25. Schatting: £80.000-120.000.

Wat vertelt de veilinggeschiedenis ons?

Het schilderij heeft inmiddels een gedocumenteerde moderne eigenaarsgeschiedenis. Op 21 juni 1961 verscheen het bij Sotheby’s in Londen als lot 20, destijds nog onder de naam Jan Brueghel I. In 1981-1982 bevond het zich bij Deville Galleries in Los Angeles, waarna het in een particuliere collectie terechtkwam.

Op 18 mei 1995 werd het bij Christie’s in New York aangeboden als lot 182. Vervolgens verscheen het op 11 december 2003 opnieuw bij Sotheby’s in Londen, als lot 56. Bij die gelegenheid werd het verworven door de familie Blaquier-Arrieta. De huidige verkoop betekent dus dat het schilderij na bijna 23 jaar opnieuw op de openbare veilingmarkt verschijnt.

Het is al geruime tijd bekend in de kunsthistorische literatuur en heeft meerdere malen belangrijke internationale veilingen gepasseerd. De belangrijkste vergelijking voor nu blijft de verkoop uit 2003. In de catalogus van een verwante compositie uit 2023 verwijst Sotheby’s expliciet naar het huidige Christie’s-schilderij en vermeldt dat het destijds voor £650.000 werd verkocht.

Een schatting kan mede worden bepaald door de verkoopstrategie van het veilinghuis en de wens om voldoende belangstelling te genereren. Is de huidige estimate bewust terughoudend gekozen? Is de markt veranderd? Of is er sprake van een segment waarin het prijsniveau sterk afhankelijk is van individuele kwaliteit en de mate van zekerheid over de toeschrijving?

Jan Brueghel II, Still Life with Flowers in a Sculpted Vase, circa 1630. Olieverf op paneel, 117 × 81 cm. Dit monumentale bloemstilleven werd op 16 juni 2015 bij im Kinsky in Wenen verkocht voor €2.560.000, bij een schatting van €500.000-1.000.000.

De markt maakt onderscheid tussen de verschillende versies

Op 10 december 2020 bood Sotheby’s in Londen een kleinere uitvoering van dezelfde compositie aan. Het paneel mat 64 × 49 centimeter en had een schatting van £80.000-120.000. Het werd verkocht voor een bedrag van £200.000.[8] Het schilderij was kleiner dan het huidige Christie’s-werk, maar volgde eveneens het beroemde ontwerp van Jan Brueghel I.

Op 16 juni 2015 verkocht het Weense veilinghuis im Kinsky een monumentaal bloemstilleven van Jan Brueghel II uit circa 1630. Het schilderij, Still Life with Flowers in a Sculpted Vase, mat 117 × 81 centimeter. De schatting bedroeg dan ook €500.000-1.000.000, maar de hamerprijs liep op tot €2.100.000, inclusief opgeld €2.560.000.[9]

Een recentere vergelijking is het bloemstilleven dat Christie’s op 1 juli 2025 in Londen aanbood. Dit schilderij, met bloemen in een tinnen vaas, meet slechts 47,8 × 36 centimeter. De schatting bedroeg £250.000-350.000. Het resultaat toont aan dat de markt bereid kan zijn aanzienlijk hogere bedragen te betalen voor belangrijke bloemstillevens van Jan Brueghel II. Het schilderij uit 2015 is een andere compositie en uit een andere periode. Het illustreert vooral hoe groot de prijsverschillen binnen het oeuvre kunnen zijn.

Waarom deze bloemstillevens gewild blijven bij verzamelaars

De aantrekkingskracht van de bloemstukken van de Brueghels is niet enkel kunsthistorisch ingegeven. Een schilderij met tientallen bloemen en insecten vraagt geen uitgebreide kennis van religieuze iconografie om onmiddellijk indruk te maken. Dat is zeker in deze moderne tijd soms een welkome uitkomst voor verzamelaars.

Voor de liefhebber van schildertechnieken bieden ze een zeer verfijnde behandeling van kleine vormen, kleur en licht. Voor de kunsthistoricus zijn ze verbonden met de ontwikkeling van het zelfstandige stilleven van de vroege zeventiende eeuw. Voor de verzamelaar vertegenwoordigen ze een herkenbaar onderdeel van de Vlaamse schilderkunst, verbonden met een van de beroemdste kunstenaarsfamilies.

Bovendien is dit schilderij indrukwekkend, mede dankzij het grote formaat. De bloemen vullen vrijwel het gehele paneel en lijken zich nauwelijks binnen de grenzen van de houten kuip te laten houden. Wanneer afzonderlijke bloemen minder overtuigend zijn gemodelleerd of de fijne detaillering door restauraties is verzwakt, kan een schilderij aanzienlijk aan kwaliteit verliezen.

Een museumstuk mogelijk, maar geen onbetwist sleutelwerk

De vraag of het schilderij een plaats in een museum verdient is uiteindelijk ingewikkelder. Het oorspronkelijke ontwerp van Jan Brueghel I in Wenen behoort tot de vroege geschiedenis van het monumentale bloemstilleven. De uitvoering die Christie’s aanbiedt, staat in directe relatie tot die compositie en wordt door Ertz in de vroege carrière van Jan Brueghel II geplaatst.

Dat geeft het schilderij een duidelijke kunsthistorische betekenis. Maar dat betekent nog niet dat juist deze uitvoering een sleutelpositie inneemt binnen het oeuvre. Er bestaan meerdere versies en de toeschrijvingsgeschiedenis van de compositiegroep is ingewikkeld. Voor een museum kan dat een reden zijn om terughoudend te blijven. Tegelijk hoeft een schilderij geen sleutelwerk te zijn om een waardevolle plaats in een collectie te krijgen. Een overtuigende representatieve uitvoering kan een belangrijk onderdeel van de kunstgeschiedenis zichtbaar maken.

Het huidige schilderij zou bijvoorbeeld erg geschikt kunnen zijn om de overdracht van een compositietype tussen twee generaties te illustreren. Maar de aanwezigheid van verschillende verwante uitvoeringen in bestaande museumcollecties maakt het minder waarschijnlijk dat de kunsthistorische wereld dit schilderij als een onmisbare verwervingskans zal beschouwen.

Blijft het in particuliere handen?

De combinatie van formaat, voorstelling en kunstenaarsnaam maakt het aantrekkelijk binnen de markt voor bloemstillevens. De huidige schatting kan daarbij een brede groep geïnteresseerden bereiken. Uiteindelijk zal de veiling vooral laten zien hoe de huidige markt deze specifieke uitvoering van het beroemde Brueghel-ontwerp waardeert. Zeker gezien de aanzienlijk hogere resultaten die andere grote bloemstillevens van Jan Brueghel II soms hebben bereikt. Het schilderij zal op 1 december een nieuwe marktwaardering krijgen en of het daarna in een particuliere verzameling verdwijnt of in een museum wordt getoond is afwachten.

Heeft u een bijzondere belangstelling voor deze kunstenaar of dit onderwerp?

Heeft u een schilderij van deze kunstenaar in bezit, bent u een vergelijkbaar werk tegengekomen of beschikt u over informatie die voor verder onderzoek interessant kan zijn? Wij komen graag in contact met verzamelaars, kunsthandelaren en onderzoekers die zich met deze kunstenaar of verwante onderwerpen bezighouden.

Wij doen regelmatig onderzoek naar schilderijen die op de kunstmarkt verschijnen, waarbij onder meer toeschrijving, kwaliteit, provenance en eerdere verkoopresultaten aan bod komen. Heeft u een vraag over een werk of wilt u iets met ons delen? Neem dan gerust contact op via info@antonello.art.

Noten en bronnen

[1] Christie’s, The Blaquier-Arrieta Collection, Part I: Masterpieces, Londen, 1 december 2026, Jan Brueghel II, Roses, tulips, lilies, irises, peonies, forget-me-nots, narcissi, crown imperial, anemone, poppies and other flowers, olieverf op paneel, 97,5 × 70,2 cm, schatting £300.000-500.000.

[2] Sotheby’s, Old Master & 19th Century Paintings Day Auction, Part I, Londen, 6 juli 2023, lot 202, Jan Brueghel II, Still Life of Flowers in a Wooden Tub.

[3] Kunsthistorisches Museum, Wenen, Jan Brueghel I, Flowers in a Wooden Vessel, circa 1606–1607, Gemäldegalerie, inv.nr. GG 570.

[4] Klaus Ertz, Jan Breughel the Younger (1601-1678): The Paintings with Oeuvre Catalogue, Freren, 1984, deel I, pp. 427-431, nrs. 264-270. Het huidige schilderij is opgenomen als nr. 267.

[5] Christie’s, Old Master Paintings, New York, 18 mei 1995, lot 182, Jan Brueghel II, A Crown Imperial, a Peony, Lilies, Tulips in a Wooden Tub.

[6] Bayerische Staatsgemäldesammlungen, Alte Pinakothek, München, Large Bouquet of Flowers, circa 1606-1607, inv.nr. 824, toegeschreven aan het atelier van Jan Brueghel I.

[7] J. Paul Getty Museum, “Getty Acquires Two 17th-Century Dutch Still Life Paintings”, persbericht, 31 maart 2026.

[8] Sotheby’s, Old Masters Evening Sale, Londen, 10 december 2020, lot 25, Jan Brueghel II, Still Life with a Large Bouquet of Flowers in a Wooden Bucket, olieverf op eikenhouten paneel, 64,4 × 49,5 cm. Schatting £80.000-120.000. Verkocht voor het bedrag van £200.000.

[9] im Kinsky, 107. Kunstauktion, Wenen, 16 juni 2015, lot 40, Jan Brueghel II, Still Life with Flowers in a Sculpted Vase, circa 1630, olieverf op hout, 117 × 81 cm. Schatting €500.000-1.000.000; hamerprijs €2.100.000.

Antonello.art

Aanvankelijk was het idee om Antonello.art anoniem te houden en zelf op de achtergrond te blijven. Maar omdat ‘Over ons’ juist de meest bezochte pagina blijkt te zijn, leek het me wel zo eerlijk om ook iets over mezelf te vertellen. Tijdens mijn researchmaster kunstgeschiedenis in Amsterdam liep ik stage bij een galerie gespecialiseerd in oude meesters en was ik onder meer actief op TEFAF. Hoewel ik de kunstwereld graag van dichtbij volg, vind ik het prettig om mijn eigen weg te kiezen. Ik vorm graag mijn eigen mening en probeer kunstwerken en marktontwikkelingen vanuit verschillende invalshoeken te bekijken (het liefst vóór een veiling). Zo ontstond het idee voor deze website: een plek om mijn ideeën te toetsen en in contact te komen met andere kunstliefhebbers. Een van mijn eerste artikelen leverde onverwacht vier nieuwe contacten op. Wat begon als een manier om mijn gedachten op papier te zetten, is inmiddels uitgegroeid tot een platform waarop ook gastartikelen verschijnen. Ik hoop dat mijn artikelen nuttig zijn voor verzamelaars, kunsthistorici en handelaren. Daarnaast kom ik graag in contact met mensen die mijn belangstelling delen, aanvullende inzichten hebben of simpelweg eens van gedachten willen wisselen (info@antonello.art). De artikelen worden oorspronkelijk in het Nederlands of Engels geschreven en vervolgens vertaald naar het Duits en Frans.