Een kleine collectie oude meesters komt op 22 november in Blois onder de hamer. Twee schilderijen domineren de verkoop: Alessandro Allori’s Portrait of Bianca Cappello geschat op €200.000–300.000 en Jan van Kessel I en Adriaen van Stalbemt’s Allegory of the Five Senses, geschat op €400.000–600.000. Beide schattingen zijn stevig. Vooral bij de Van Kessel heeft de markt nog iets te bewijzen.
Het grootste en spectaculairste schilderij van deze veiling is meteen ook het duurst. Allegory of the Five Senses van Jan van Kessel I en Adriaen van Stalbemt wordt in Blois geschat op €400.000–600.000. Daarnaast hangt Alessandro Allori’s Portrait of Bianca Cappello, met een schatting van €200.000–300.000.
Samen dragen ze praktisch de Treasures of the Loire Valley: Private Collection of Mr X, een klein opgezette verkoop bij VALOIR Pousse-Cornet. Onze eerste reactie was vooral bij de Van Kessel: is een halve miljoen euro hier niet erg veel? De Allori leek eveneens fors ingezet, maar is niet onlogisch duur. Bij Van Kessel en Stalbemt ligt dat anders.[1]
Een kamer waarin alles bekeken moet worden
Van Kessels Allegory of the Five Senses is geen schilderij dat zich in één oogopslag laat lezen. Links staat een rijk gedecoreerd klavecimbel. Midden in de kamer zitten vijf vrouwen rond een tafel. De ene ruikt aan bloemen, een andere maakt muziek. Rechts volgen schalen, glaswerk, vissen, fruit, wild en vogels. Aan de muren hangen schilderijen binnen het schilderij. Door de hoge boog in het midden opent zich een landschap.
Het paneel meet 74 bij 107 centimeter en is opgezet als een kleine encyclopedie van zien, horen, ruiken, proeven en voelen. Dat past uitstekend binnen de wereld van Jan van Kessel I (1626–1679). Via de familie Brueghel stond hij midden in een Antwerpse traditie waarin kostbare objecten, natuurhistorische curiositeiten en allegorie met elkaar werden verbonden.
Van Kessel maakte daarvan een eigen specialisme. Bloemen, insecten, dieren, schelpen en luxevoorwerpen worden niet zomaar decoratie; ze vormen de zichtbare wereld. Dat talent is ook in het Blois-paneel gemakkelijk te herkennen. De afzonderlijke details zijn alleen overtuigender dan de compositie als geheel. Het oog blijft springen van klavecimbel naar bloemen, van vrouwenfiguur naar schilderij, van fruit naar hert en weer terug. De centrale figuurgroep houdt die overvloed maar gedeeltelijk bij elkaar.
Het klavecimbel is wel een bijzonder detail
Het meest intrigerende object staat helemaal links. Op het dubbele klavier is volgens de catalogus te lezen: Andreas Ruckers me fecit Antwerpia 1619. De naam Ruckers is belangrijk. De Antwerpse familie behoorde tot de beroemdste klavecimbelbouwers van de zeventiende eeuw en hun instrumenten waren luxeobjecten.
Hier staat niet zomaar een willekeurig klavecimbel om het begrip ‘gehoor’ te illustreren. Van Kessel lijkt een herkenbaar Antwerps prestigeobject te hebben willen schilderen. Voor verzamelaars van Vlaamse schilderkunst kan zo’n detail belangrijk zijn. Maar verklaart het ook een halve miljoen euro?
In 2003 kostte het schilderij op papier al hetzelfde
Hetzelfde schilderij kwam op 25 juni 2003 bij Tajan in Parijs ter veiling. Toen was de schatting €450.000–550.000.[2] Dat maakt de huidige waardering minder willekeurig dan zij aanvankelijk lijkt. Het schilderij wordt niet ineens voor een veelvoud van zijn oude prijs aangeboden. Tegelijk is er een belangrijk probleem: een schatting is geen verkoopresultaat.
Ook de uitvoerige provenance is grotendeels dezelfde als in 2003. Volgens de overlevering werd het schilderij rond 1650 besteld door Angibert Van den Berg. Vervolgens zou het tot de verkoop in 2003 binnen de familie zijn gebleven. Dat klinkt indrukwekkend.[2]
De markt biedt voorlopig weinig steun voor €600.000
Een zinvolle vergelijking vinden voor zo’n ongebruikelijk schilderij is lastig. Een willekeurige bloemstudie of dierenvoorstelling van Van Kessel zegt weinig. Veel relevanter is Allegory of Sight, a view of Antwerp beyond, een samenwerking van Jan van Kessel I en Victor Wolfvoet II die Christie’s in Londen in juli 2018 verkocht.
Ook daar gebruikte Van Kessel een interieur vol objecten om een van de zintuigen te verbeelden. Het schilderij, uitgevoerd op koper en 62 bij 82,6 centimeter groot, was bovendien goed vertegenwoordigd in de wetenschappelijke literatuur. Het stond in de Van Kessel-catalogus van Klaus Ertz en Christa Nitze-Ertz.[3]
De schatting bedroeg £60.000–80.000. Het werk verkocht voor £162.500 inclusief opgeld (ongeveer €184.000).[3] Het Blois-paneel heeft zonder twijfel argumenten voor een hogere prijs. Het is groter. Het behandelt alle vijf zintuigen tegelijk. Het Ruckers-klavecimbel is bijzonder. Maar het verschil blijft groot. Ambitieus is deze estimate zonder twijfel.
Bij Allori gebeurt het omgekeerde
De Allori ziet er aanvankelijk eveneens duur uit. Portrait of Bianca Cappello wordt geschat op €200.000–300.000. Het paneel meet 86 bij 68,5 centimeter en toont een jonge vrouw tegen een donker gordijn. Waar Van Kessel probeert zoveel mogelijk in één beeld te stoppen, doet Allori bijna het tegenovergestelde. Het gezicht is koel en beheerst. De spectaculaire kraag, de parels, het goudborduursel en de rode japon leveren de beweging en rijkdom.
In de Florentijnse hofportretkunst van de tweede helft van de zestiende eeuw was kleding geen bijzaak. Rang en rijkdom werden letterlijk gedragen. Alessandro Allori (1535–1607) groeide op in de omgeving van zijn leermeester en pleegvader Bronzino. De vrouw wordt op de veiling geïdentificeerd als Bianca Cappello, de echtgenote van Francesco I de Medici. Het schilderij wordt tussen 1560 en 1570 gedateerd. Een beroemde geportretteerde maakt een werk zeker aantrekkelijker.[1]
€200.000 blijkt ineens minder buitensporig
In juni 1995 werd het bij Tajan in Parijs verkocht voor 900.000 Franse frank, ongeveer €140.000.[4] Na ruim dertig jaar is een ondergrens van €200.000 dan niet onmiddellijk buitensporig. Nog relevanter is een verkoop van februari dit jaar. Christie’s New York bood een groot Portrait of a gentleman, possibly Don Antonio de Medici van Allori aan. De schatting bedroeg $200.000–300.000 (circa €170.000–255.000). Het portret realiseerde $381.000 inclusief opgeld (ongeveer €325.000).[5]
De sitter is anders en het formaat verschilt. Maar het resultaat laat wel zien dat verzamelaars bereid zijn voor een overtuigend Allori-portret te betalen. Een tweede vergelijking ligt nog dichterbij. Christie’s verkocht in 2007 een Portrait of a lady, possibly Bianca Capello de Medici. Het werk was opgenomen in een Allori-monografie en bracht $133.000 inclusief opgeld op.[6]
De ene estimate wordt sterker, de andere zwakker
Dat is uiteindelijk het interessante aan deze kleine veiling. Wie alleen de catalogus vluchtig ziet, kan gemakkelijk beide schilderijen beschouwen als ambitieuze estimates voor oude meesters die buiten Londen, Parijs of New York worden aangeboden.
Recente Allori-resultaten laten zien dat de huidige schatting binnen het bereik van de markt ligt. De prijs is hoog, maar begrijpelijk. Bij Van Kessel en Stalbemt ligt het net anders. Het schilderij is rijk, ongewoon en het Ruckers-klavecimbel is een werkelijk interessant detail. Maar het is de vraag of de markt de hoge inzet zal volgen.
Heeft u een bijzondere belangstelling voor deze kunstenaar of voor dit onderwerp?
Volgt u deze kunstenaar of bent u een werk tegengekomen waarover u meer wilt weten? Wij doen regelmatig onderzoek naar werken die op de markt verschijnen en wisselen graag van gedachten over kwaliteit, provenance, kunsthistorische context en eerdere verkoopresultaten. U kunt ons rechtstreeks bereiken via info@antonello.art.
Noten en bronnen
[1] VALOIR Pousse-Cornet, Blois, Treasures of the Loire Valley: Private Collection of Mr X, 22 november 2026; Alessandro Allori, Portrait of Bianca Cappello, estimate €200.000–300.000; Jan I van Kessel en Adriaen van Stalbemt, Allegory of the Five Senses, estimate €400.000–600.000.
[2] Tajan, Tableaux Anciens, Parijs, 25 juni 2003, lot 20, Jan van Kessel en Adriaen van Stalbemt, The Five Senses, estimate €450.000–550.000.
[3] Christie’s, Old Masters Day Sale, Londen, 6 juli 2018, lot 123, Jan van Kessel I en Victor Wolfvoet II, Allegory of Sight, a view of Antwerp beyond, estimate £60.000–80.000, prijs gerealiseerd £162.500 inclusief opgeld; K. Ertz en C. Nitze-Ertz, Jan van Kessel (Antwerpen 1626–1679), 2013, nr. 683.
[4] Le Journal des Arts, “Paris : sombres tableaux”, 1 juli 1995; melding van de verkoop bij Tajan van Allori’s Portrait de Bianca Capella voor 900.000 Franse frank.
[5] Christie’s, New York, 4 februari 2026, lot 24, Alessandro Allori, Portrait of a gentleman, possibly Don Antonio de’ Medici, 106,7 × 84,4 cm; estimate $200.000–300.000, prijs gerealiseerd $381.000 inclusief buyer’s premium.
[6] Christie’s, New York, 4 oktober 2007, lot 24, Alessandro Allori, Portrait of a lady, possibly Bianca Capello de’ Medici, 68,9 × 57,2 cm; prijs gerealiseerd $133.000 inclusief premium.
