Veilinghuis Daguerre taxeerde een paneel met het portret van Charles II d’Amboise op slechts €1.000-1.500. Tijdens de verkoop van het Château de Meillant liep het bedrag op tot €15.000. Dat hoeft niet te betekenen dat bieders er plotseling een Bernardino de’ Conti in herkenden. Maar er zijn goede redenen waarom juist dit schilderij uitnodigt tot verder onderzoek.
Een schilderij dat ver boven de hoogste schatting opbrengt, trekt vanzelf de aandacht. Daguerre bood het werk aan als Italiaanse school, 19e eeuw, in de trant van Bernardino dei Conti, met een schatting van €1.000-1.500. Het paneel stelt Charles II d’Amboise voor.[1] Wat zagen de bieders dat in de prijs kennelijk niet was voorzien?
De verleidelijkste verklaring is dat iemand het paneel ouder achtte dan de 19e eeuw. Dat is mogelijk, maar de geschiedenis van Chateau Meillant biedt een even serieuze verklaring in tegengestelde richting.
Bernardino de Conti is geen toevallige naam
De verwijzing naar Bernardino de’ Conti is bij dit lot veel interessanter dan de gebruikelijke formulering “dans le goût de” zou doen vermoeden. Charles II d’Amboise (1471–1511) was niet alleen heer van Meillant, maar een van de belangrijkste Franse machthebbers in Italië onder Lodewijk XII. En Bernardino de’ Conti heeft Charles d’Amboise daadwerkelijk geportretteerd.
Het Louvre verwijst expliciet naar een door Bernardino gesigneerd en 1500 gedateerd portret van Charles, tegenwoordig in het Musée Saint-Vic in Saint-Amand-Montrond. Daarop is de geportretteerde in profiel weergegeven.[2] Dit is daarom niet zomaar een 19e-eeuwse kunstenaar die een willekeurig Renaissanceportret in de stijl van een Lombardische meester heeft geschilderd. De voorgestelde kunstenaar, de geportretteerde en het château waaruit het paneel nu wordt verkocht, behoren tot dezelfde historische omgeving.
Daar zit vermoedelijk de aantrekkingskracht voor de bieders. Het is bovendien niet het enige oude portret van Charles d’Amboise. Het Louvre bezit een tweede portret, ca. 1508-1510, lang met Andrea Solario verbonden.[2] Rond Charles d’Amboise bestaat geen simpele situatie van één authentiek portret waarvan alle latere afbeeldingen gemakkelijk zijn af te leiden. Zijn iconografie circuleerde, werd gekopieerd en opnieuw geïnterpreteerd.
Meillant maakt het schilderij sterker maar ook verdachter
De herkomst uit het Château de Meillant is het tweede element dat de biedstrijd kan hebben aangewakkerd. De familie d’Amboise was rechtstreeks verantwoordelijk voor een belangrijk deel van de huidige architectuur. Het gotische kasteel waarin dit schilderij eeuwen later terechtkwam, behoort dus werkelijk tot de wereld van de geportretteerde. Precies de geschiedenis van Meillant levert het beste argument voor de catalogisering als 19e-eeuws werk.
Vanaf 1842 onderging het château een omvangrijke restauratie en ook het interieur werd ingrijpend aangepakt. De catalogus staat vol 19e-eeuwse meubelen en objecten die bewust 15e- en 16e-eeuwse vormen imiteren. In dezelfde verkoop bevonden zich bovendien vier monumentale historische portretten van de 19e-eeuwse kunstenaar Joseph Wereszczynski, waaronder een vermoedelijke voorstelling van Charles II d’Amboise.[3] Daarmee weten we dat in Meillant in de 19e eeuw daadwerkelijk historische portretten werden vervaardigd of bijeengebracht waarmee het verleden van het château opnieuw zichtbaar werd gemaakt.
Dat is belangrijk tegenbewijs tegen een al te romantische lezing van het werk. De geschilderde omlijsting van het paneel past opvallend goed in zo’n programma. Allegorieën, gecombineerd met een voorstelling van het eigen familiekasteel, klinken veel eerder als historistische zelfrepresentatie uit de 19e eeuw. Het zou zelfs denkbaar zijn dat paneel en omlijsting speciaal voor een historische galerij werden samengesteld.
Waarom dan toch €15.000?
Bij oude schilderkunst wordt soms betaald voor de ruimte die nog tussen de feiten zit. Hier is die ruimte ongewoon groot. Het gaat om een schilderij op paneel, met een historisch specifieke geportretteerde, afkomstig uit diens eigen château, en verbonden met een portrettraditie waarin twee belangrijke Milanese voorbeelden uit het begin van de 16e eeuw bekend zijn.
Eén daarvan is daadwerkelijk door Bernardino de’ Conti gesigneerd en 1500 gedateerd. Tegelijkertijd is het aangeboden werk slechts als 19e-eeuwse Italiaanse school gecatalogiseerd en voor €1.000-1.500 ingezet. Voor een bieder die het paneel ter plaatse ouder vond ogen, kan €15.000 een verdedigbaar bedrag voor verder onderzoek zijn geweest.
Het verschil tussen een 19e-eeuwse historistische kopie en bijvoorbeeld een 16e- of 17e-eeuwse versie naar een vroeg portrettype is al aanzienlijk. Een paneel uit de eerste helft van de 16e eeuw, zelfs zonder prestigieuze auteursnaam, zou kunsthistorisch een geheel ander object zijn. Het hout kan bijvoorbeeld na de veiling dendrochronologisch worden onderzocht.
De naam Bernardino verandert de waarde
Een volledig geaccepteerd werk van Bernardino de’ Conti bevindt zich financieel in een andere wereld. In februari 2025 verkocht Sotheby’s in New York zijn Portrait of an Elegantly-Attired Noblewoman in Profile voor circa €3,0 miljoen.[4] Het verschil in catalogisering is juist de kern. Het Sotheby’s-portret was een uitgebreid onderzochte, geaccepteerde Bernardino met belangrijke provenance.
Ook aan de onderkant van de geaccepteerde markt zijn de bedragen echter substantieel. Dorotheum verkocht in 2013 een Madonna and Child van Bernardino voor €180.000 inclusief opgeld, bij een schatting van €150.000-200.000.[5]
Een ouder werk?
De biedingen tot €15.000 vormen geen bewijs dat het schilderij voor 1800 is ontstaan. Een veilingprijs is geen technisch onderzoek en twee enthousiaste bieders vormen geen kunsthistorische consensus. Ook de context van Meillant wijst niet uitsluitend richting Renaissance, integendeel.
Het château blijkt in de 19e eeuw intensief te zijn gerestaureerd en ingericht met objecten die bewust zijn eigen middeleeuwse en vroeg-Renaissance verleden opriepen. Een willekeurige 19e-eeuwse kopie naar Bernardino zou dat bedrag waarschijnlijk moeilijker verklaren. Hier komen onderwerp, drager, plaats van herkomst en een aantoonbaar vroeg portret door precies de genoemde kunstenaar samen.
De catalogisering kan volkomen correct blijken en het paneel kan uiteindelijk gewoon onderdeel zijn van het 19e-eeuwse historistische interieur van Meillant. Maar de documentatie laat voldoende ruimte om die conclusie niet zonder technisch onderzoek als laatste woord te accepteren. Want hoe oud is het schilderij zelf, los van de neogotische wereld waarin het zich bevond? Dat is waarschijnlijk wat ten minste twee bieders bereid waren te onderzoeken.
Heeft u een bijzondere belangstelling voor deze kunstenaar of voor dit onderwerp?
Volgt u deze kunstenaar of bent u een werk tegengekomen waarover u meer wilt weten? Wij doen regelmatig onderzoek naar werken die op de markt verschijnen en wisselen graag van gedachten over kwaliteit, provenance, kunsthistorische context en eerdere verkoopresultaten. U kunt ons rechtstreeks bereiken via info@antonello.art.
Noten en bronnen
[1] Daguerre, Château de Meillant, 1ère partie, Meillant, 20 september 2026, lot 92, École italienne, XIXe siècle, dans le goût de Bernardino dei Conti, Portrait de Charles II d’Amboise.
[2] Musée du Louvre, collectiepagina Charles d’Amboise (1471-1511), maréchal de France, gouverneur de Milan en 1500 et protecteur du peintre, Portrait de Charles II d’Amboise, Bernardino de’ Conti, 1500, Musée Saint-Vic.
[3] Daguerre, Château de Meillant, 1ère partie, 20 september 2026, lot 114, Joseph Wereszczynski, vier historische portretten, waaronder een vermoedelijk Charles II d’Amboise.
[4] Sotheby’s New York, Master Paintings & Sculpture Part I, 6 februari 2025, lot 311, Bernardino de’ Conti, Portrait of an Elegantly-Attired Noblewoman in Profile.
[5] Dorotheum, Old Master Paintings, Wenen, 15 oktober 2013, Bernardino de’ Conti, Madonna and Child, gerealiseerd bedrag €183.300.
