Een monumentaal schilderij van de Vlaamse school, zonder verdere toeschrijving en met een schatting van £10.000-15.000, bracht op 9 september bij Woolley & Wallis £63.200 inclusief opgeld op. De verrassing zit minder in de schildertechnische kwaliteit, maar vooral in het samenspel van bizarre iconografie, formaat, oude provenance en gebrek aan vergelijkingsmateriaal.
Op het eerste gezicht is The World Reversed or The Hares’ Revenge niet het soort oude meester waarvan een kenner onmiddellijk wil inzoomen op de verfbehandeling. De schildering is onvast. Figuren worden soms bijna schematisch neergezet, de ruimte is eerder overdreven dan overtuigend geconstrueerd en in de grote partijen ontbreekt de fijnzinnigheid die een overtuigende toeschrijving aan een naam als Jan van Kessel aantrekkelijk zou maken. Maar dat is bij dit schilderij naar ons idee ook niet het belangrijkste punt.
Op een doek van 166 bij 211 centimeter hebben de hazen de maatschappelijke orde volledig overgenomen. Mensen en jachthonden die normaal gesproken de achtervolgers zijn, worden gevangengenomen, berecht en gedood. Onder een rood-blauw tentdoek houdt een hazenhof zitting, elders marcheren troepen, worden gevangenen afgevoerd en voltrekken zich verschillende vormen van vergelding. Het geheel leest minder als één moment maar meer als een absurdistisch panorama waar overal wat te zien is.
Dat had niet onverwacht commercieel succes, ook dankzij de lage schatting die waarschijnlijk meer bieders trok. Het veilinghuis catalogiseerde het schilderij voorzichtig als Flemish School c.1700, in de veiling van 9 september 2026, met een schatting van £10.000-15.000. Het resultaat werd £63.200 inclusief opgeld.[1]
Een oude grap en niet een uitvinding uit het begin van de 18e eeuw
Het motief van prooidieren die de rollen met hun menselijke jagers omdraaien is eeuwen ouder dan dit schilderij. De kern van die omkering is eenvoudig. Wat de mens de haas aandeed, doet de haas nu de mens aan.[2] Het werk is opmerkelijk omdat die oude traditie hier uitgroeit tot een meer dan twee meter breed schilderij dat kennelijk bedoeld was om op afstand en van dichtbij gelezen te worden.
Een schilderij dat bij een oud huis hoorde
Waar het werk sterk in is, is zijn provenance en daarmee zijn Britse geschiedenis. Volgens het veilinghuis bevond het zich uiterlijk in 1871 bij een familie op huis Newhouse, nabij Salisbury, en bleef het vervolgens door vererving in deze familie. Het werk werd al vermeld in negentiende-eeuwse literatuur en is daarmee al vroeg aantoonbaar verbonden met deze familiecontext.[3]
Dit is geen werk dat zijn betekenis ontleent aan een reeks beroemde verzamelaarsnamen. Het heeft iets anders, een langdurige verbinding met een oud huis. Bij een schilderij met zo’n zonderlinge voorstelling is dat relevanter dan een lange keten van eerdere provenances.
De in het oog springende vergelijkingen
De prijzen van Jan van Kessel vertellen weinig wanneer de huidige catalogisering juist geen Van Kessel luidt. Interessanter is een ander groot Vlaams schilderij dat in november 2025 bij Dreweatts werd verkocht: A Fête Champêtre of Foxes and Swans, eveneens op doek en van vergelijkbaar formaat. Het werk was geschat op £15.000-25.000 en werd verkocht voor £35.500.[4]
Het schilderij was in 1985 bij Sotheby’s aangeboden als toegeschreven aan Jan van Kessel I, in 1988 bij Christie’s als uit de kring van Van Kessel en later als Vlaamse school. Nog interessanter is dat het bij een eerdere veiling als paar was aangeboden met een werk van dezelfde hand, getiteld Reverse World with the aftermath of the hares defeat of the human race.[4][5]
Er circuleert aldus een kleine groep monumentale Vlaamse doeken waarin dierenmaatschappijen en omgekeerde menselijke verhoudingen op vergelijkbare schaal worden uitgewerkt. Het aantal verwante schilderijen blijft klein, en precies vergelijkbare werken komen zo weinig op de markt dat kopers nauwelijks op eerdere resultaten kunnen terugvallen.
Geen naam als Jan van Kessel nodig
Er is weinig aanleiding om te spreken van een verfijnd dierenschilderstuk. De schilder behandelt sommige hazen aardig, maar elders worden lichamen en gebaren bijna naïef opgelost. De achtergrondgroepen functioneren eerder als tekens binnen het verhaal dan als zorgvuldig gemodelleerde figuren. Grote donkere partijen en het rood van het centrale tentdoek organiseren de voorstelling sterker dan een subtiel kleur- of lichteffect.
Op deze schaal is het beeld vooral een richtingswijzer voor kijken en ontdekken. Eerst de bizarre algemene omkering, daarna telkens een nieuwe straf, stoet of detail. Het hangt inhoudelijk dichter bij een groot decoratief conversatiestuk dan bij het soort klein werk waarin verfijnd schilderwerk de boventoon voert. We zouden het kunnen vergelijken met de grotere werken in de stijl van Breughel, bijvoorbeeld over spreekwoorden.
Wat £63.000 hier eigenlijk zegt
Het resultaat laat zien dat een naamloze oude meester in een biedingstrijd zeer competitief kan worden wanneer verschillende vormen van schaarste samenvallen. Er was een onmiddellijk herkenbare voorstelling, een formaat van meer dan twee meter en een gedocumenteerde aanwezigheid in één Engelse familie vanaf ten minste 1871.
En bovendien een onderwerp dat teruggrijpt op een eeuwenoude Europese beeldtraditie met slechts een handvol schilderijen die werkelijk bruikbaar zijn als vergelijking. De verkoop laat iets anders zien: hoe ver de markt soms buiten de gebruikelijke hiërarchie van grote naam, veilige attributie en verfijnde techniek kan bewegen wanneer een werk nauwelijks vergelijkingsmateriaal heeft.
Dat is precies volgens ons het interessante aan dit werk. Niet de mogelijkheid dat er alsnog een beroemde kunstenaar aan kan worden gehangen als attributie, maar het feit dat dat kennelijk niet nodig was. De schatting werd dan ook ruimschoots gehaald.
Heeft u een bijzondere belangstelling voor deze kunstenaar of voor dit onderwerp?
Volgt u deze kunstenaar of bent u een werk tegengekomen waarover u meer wilt weten? Wij doen regelmatig onderzoek naar werken die op de markt verschijnen en wisselen graag van gedachten over kwaliteit, provenance, kunsthistorische context en eerdere verkoopresultaten. U kunt ons rechtstreeks bereiken via info@antonello.art.
Noten en bronnen
- Woolley & Wallis, Old Masters, British & European Paintings, Salisbury, 9 september 2026, lot 120, Flemish School c.1700, The World Reversed or The Hares’ Revenge; schatting £10.000-15.000, resultaat van £63.200 inclusief opgeld.
- The Fitzwilliam Museum, Virgilius Solis the Elder, The World Turned Upside Down: Hares Roasting a Hunter, 1530-62, nummer P.4962-R.
- John Gough Nichols, The Herald and Genealogist, vol. 6, London: J.G. Nichols and R.C. Nichols, 1871, p. 460; Country Life, 31 juli 1926, p. 179. Deze literatuurverwijzing is overgenomen uit de Woolley & Wallis-catalogisering.
- Dreweatts, A View from Across the Atlantic: The Pamela Ford Collection, Newbury, 18 november 2025, lot 58, Flemish School, early 17th century, A Fête Champêtre of Foxes and Swans, schatting van £15.000-25.000, resultaat £35.480.
- Christie’s, A fête champêtre of foxes and swans, olieverf op doek, 165 × 217 cm, Hampton Court en Christie’s Londen, 9 december 1988, lot 80.
