Op 30 oktober 2026 veilt Beaussant Lefevre in Parijs een panoramisch berglandschap van de Vlaamse schilder Tobias Verhaecht (1561-1631). Het schilderij wordt geschat op €4.000-6.000.[1] Vooral de atmosferische werking en de gelaagde compositie trekken de aandacht. Wij kijken in dit artikel hoe deze bescheiden schatting zich verhoudt tot de markt voor Verhaechts landschappen.

Een paneel van 40 bij 70 cm met een uitgestrekt rivierdal, rotsformaties, versterkte steden en bergketens die langzaam opgaan in de atmosferische achtergrond. Het landschap dat op 30 oktober bij Hôtel Drouot wordt aangeboden heeft volgens ons veel van de eigenschappen die de schilderkunst van Tobias Verhaechts zo aantrekkelijk maken.

De schatting van €4.000-6.000 is dan ook bescheiden, zeker als we die naast enkele andere veilingresultaten van de Antwerpse schilder leggen. In 2023 bracht een paar berglandschappen bij Artcurial bijvoorbeeld ruim €44.000 op.[2] Dat maakt het werkje interessant, want de voorstelling heeft op het eerste gezicht meer ambitie en visuele aantrekkingskracht dan de schatting eraan toekent.

Een landschap dat zich langzaam ontvouwt

Links domineren indrukwekkende rotsen de compositie. De pieken rijzen boven een dichtbegroeide helling uit, terwijl lager gelegen torens en kleine gebouwen zich tussen de rotsen verschuilen. Rechts vormt een steile, bruin geschilderde bergwand met hoge bomen een tweede begrenzing binnen de compositie.

Tussen deze twee donkere massa’s opent zich een breed rivierdal. Een nederzetting met torens en vestingmuren ligt aan het water en paden en kleine menselijke figuren verbinden verschillende delen van het landschap met elkaar. Verder naar achteren verdwijnen de bergen geleidelijk in een atmosferische achtergrond

De ruimtelijke opbouw is naar onze mening dan ook zorgvuldig neergezet. Het oog wordt vanuit de donkere voorgrond langs verschillende diagonale lijnen het landschap in geleid. Een weg slingert vanaf de linkerzijde naar beneden en een brug strekt zich uit over het water. Rechtsonder staan een ruiter, een voetganger en een hond. Hun verschijning contrasteert met de nauwelijks herkenbare figuurtjes bij de bruggen en in de verte. Dat verschil in schaal draagt sterk bij aan de indruk van afstand die we hebben.

Verhaecht gebruikt hier verschillende middelen om diepte te suggereren. De voorgrond wordt gedomineerd door diepe groenen en warme aardkleuren. Naarmate het landschap zich verwijdert, verschuift het palet naar koelere blauwen en grijzen. De verste bergketens zijn dan ook nog nauwelijks van de lucht te onderscheiden. Vooral die atmosferische overgang maakt het werk aantrekkelijk. Het is een compositie waarin de blik kan blijven rondzwerven en dat is dan ook de kracht van dit werk.

Een kunstenaar tussen Patinir en Bruegel

Tobias Verhaecht behoort tot de kunstenaars die de zestiende-eeuwse traditie van het zogenoemde wereldlandschap tot ver in de zeventiende eeuw voortzetten. De oorsprong van die traditie ligt bij schilders als Joachim Patinir, Herri met de Bles, Joos de Momper en Pieter Bruegel de Oude. Hun landschappen combineren hoge gezichtspunten met uitgestrekte panorama’s, waarin bergen, rivieren, nederzettingen en menselijke activiteiten worden verenigd.

Het ging daarbij niet om de nauwkeurige weergave van een bestaande geografische locatie. De kunstenaar kon verschillende elementen samenbrengen tot een denkbeeldige wereld, waarin de natuur een veel grotere plaats inneemt dan de mens. Verhaecht beschikte over een groot atelier en werkte onder meer samen met Jan Brueghel de Oude en Frans Francken II, die figuren in zijn landschappen schilderden.

De opvallende overeenkomst met andere schilderijen

Een van de interessantste kunsthistorische vergelijkingen is Mountainous Landscape with Venus and Adonis, een schilderij van Verhaecht uit omstreeks 1600 in het Thyssen-Bornemisza in Madrid. Dat werk meet 40 × 68 centimeter en is ook uitgevoerd in olieverf op paneel.[3]

Beide schilderijen behoren tot hetzelfde type panoramisch berglandschap, waarin kleine figuren zijn opgenomen in een omvangrijke natuurlijke omgeving. De verhouding tussen landschap en menselijke aanwezigheid is in beide gevallen essentieel voor de voorstelling.

Een tweede relevant schilderij bevindt zich in de Staatliche Kunsthalle Karlsruhe. Dit Mountain Landscape with Tobias and the Angel, eveneens omstreeks 1600 gedateerd en meet 45 × 66 centimeter. De catalogus vermeldt bovendien dat het schilderij oorspronkelijk een pendant had met de vlucht van de Heilige Familie naar Egypte.[4]

Die geschiedenis laat zien dat Verhaechts landschappen niet altijd als zelfstandige schilderijen ontstonden. Sommige maakten deel uit van paren waarin vergelijkbare berglandschappen verschillende religieuze voorstellingen omlijstten. Interessant is juist dat de huidige catalogus geen specifiek religieus of mythologisch onderwerp identificeert. De menselijke figuren worden eenvoudig als ‘staffage’ behandeld. Dat kan betekenen dat de voorstelling primair als landschap is bedoeld.

Een terugkerend vast repertoire

De opvallende combinatie van rotsformaties, bruggen, rivierdal en ruiters past binnen een repertoire dat de kunstenaar vaker toepaste. Bij het huidige schilderij ligt de aantrekkingskracht vooral in de samenhang tussen de verschillende zones en de atmosferische behandeling. Zijn schilderijen verschijnen met enige regelmaat op veilingen, maar de verschillen in formaat, datering, onderwerp, documentatie en conditie zijn aanzienlijk.

Een bruikbare vergelijking is Le Christ tenté, dat Tajan op 22 juni 2021 veilde. Het schilderij van 45 × 65 centimeter had een schatting van €4.000-6.000. Het werd verkocht voor €8.500.[5] De veilingcatalogus verwijst naar een tekening die met het schilderij in verband wordt gebracht.

Op 12 juni 2025 veilde Bukowskis River Landscape with Figure Staffage, van 55 × 82 centimeter. Het werk was gemonogrammeerd en gedateerd 1611 en was geregistreerd in de documentatie van het RKD. De schatting bedroeg SEK 300.000-400.000, maar bleef steken op SEK 270.000, omgerekend ongeveer €25.000.[6]

Aan de bovenkant van de markt vinden we de verkoop bij Artcurial op 22 maart 2023. Daar werd een paar grote berglandschappen van Verhaecht aangeboden. De twee doeken hadden een gezamenlijke schatting van €15.000-20.000 en werden verkocht voor €45.000.[2] Dat resultaat bewijst dat verzamelaars bereid kunnen zijn aanzienlijk hogere bedragen voor Verhaechts landschappen te betalen.

Bij het huidige schilderij ontbreekt wel een aantal gegevens. Er wordt geen precieze datering genoemd. Er is geen signatuur vermeld en de beschikbare catalogusomschrijving bevat geen verwijzing naar een eerdere eigenaar, historische publicatie of ander gedocumenteerde variant.

Waarom dit landschap toch de aandacht verdient

De schatting van €4.000-6.000 lijkt op basis van eerdere resultaten niet onlogisch. Het huidige kavel onderscheidt zich niet door een bijzondere provenance, een gedocumenteerde datering of een aantoonbare relatie met een belangrijk museaal werk. De belangstelling moet in eerste instantie voortkomen uit het schilderij zelf. Daarvoor zijn volgens ons goede argumenten.

De compositie heeft een goede ruimtelijke werking. De massieve rotsformaties, het centrale rivierdal en de verschillende doorgangen in het landschap zijn mooi op elkaar afgestemd. Het heeft een monumentale indruk. Vooral de atmosferische behandeling van de achtergrond geeft het schilderij een aantrekkingskracht.

Voor ons ligt de reden om dit schilderij te volgen vooral in de voorstelling zelf. Het is een overtuigend voorbeeld van de fantasierijke landschapskunst waarmee Verhaecht zijn reputatie vestigde. Deze veiling biedt daarmee een interessante gelegenheid om te zien hoeveel gewicht verzamelaars aan die zichtbare kwaliteiten toekennen wanneer de kunsthistorische documentatie beperkt is.

Heeft u een bijzondere belangstelling voor deze kunstenaar of voor dit onderwerp?

Volgt u deze kunstenaar of bent u een werk tegengekomen waarover u meer wilt weten? Wij doen regelmatig onderzoek naar werken die op de markt verschijnen en wisselen graag van gedachten over kwaliteit, provenance, kunsthistorische context en eerdere verkoopresultaten. U kunt ons rechtstreeks bereiken via info@antonello.art.

Noten en bronnen

[1] Beaussant Lefèvre & Associés, Tableaux, mobilier et objets d’art, Hôtel Drouot, Parijs, 30 oktober 2026, lot 131, Tobias Verhaecht, Paysage montagneux animé de personnages (Mountain Landscape with Figures), olieverf op geparketteerd paneel, 40,5 × 68,5 cm, schatting €4.000-6.000.

[2] Artcurial, Maîtres anciens et du XIXe siècle, Parijs, 22 maart 2023, lot 92, Tobias Verhaecht, Paysages montagneux animés de personnages, paar olieverfschilderijen op doek, één gemonogrammeerd en gedateerd 1626. Schatting €15.000-20.000; resultaat €44.608.

[3] Museo Nacional Thyssen-Bornemisza, Madrid, Tobias Verhaecht, Mountainous Landscape with Venus and Adonis, circa 1600, olieverf op paneel, 40 × 68 cm, inv.nr. CTB.1996.177.

[4] Staatliche Kunsthalle Karlsruhe, Tobias Verhaecht, Gebirgslandschaft mit Tobias und Engel (Mountain Landscape with Tobias and the Angel), circa 1600, olieverf op eikenhout, 45 × 66 cm, inv.nr. 2466.

[5] Tajan, Old Master Drawings and Paintings, Parijs, 22 juni 2021, lot 58, Tobias Verhaecht, Le Christ tenté, olieverf op eiken paneel, 45 × 65 cm. Schatting €4.000-6.000; resultaat €8.500. De catalogus verwijst naar een verwante tekening, RKD-documentatie nr. 187250.

[6] Bukowskis, Stockholm, 12 juni 2025, lot 629, Tobias Verhaecht, River Landscape with Figure Staffage, olieverf op versterkt paneel, 55 × 82 cm, gemonogrammeerd en gedateerd 1611. Schatting SEK 300.000-400.000; hamerprijs SEK 270.000.