Bij veilinghuis Daguerre komt op 20 september in de eerste veiling van de inboedel van Château de Meillant een portret van Isabella Clara Eugenia van Habsburg onder de hamer. Het 110 centimeter hoge doek is gecatalogiseerd als Spaanse school, zeventiende eeuw, atelier van Alonso Sánchez Coello, met een schatting van €8.000-12.000. Tussen de vele historische objecten uit Meillant is dit het schilderij waar onze aandacht onmiddellijk naartoe ging.
[Update 20-09-2026: het kavel is verkocht voor €16,000.]
Het portret viel op door de kwaliteit van het beeld zelf. Een jonge vrouw staat tegen een vrijwel zwarte achtergrond. Haar gezicht is klein en kalm geschilderd, terwijl de rest van het schilderij bijna volledig wordt beheerst door wit satijn, gouddraad, kant, parels en juwelen.
Daguerre identificeert de vrouw als Isabella Clara Eugenia van Habsburg (1566–1633), dochter van Filips II van Spanje en later een van de belangrijkste Habsburgse vorstinnen in de Nederlanden. Het veilinghuis catalogiseert het schilderij als Spanish School, 17th century, workshop of Alonso Sánchez Coello, met restauraties. De schatting bedraagt €8.000-12.000.[1]
Een krachtig portret
Wat wij sterk vinden aan dit portret is de verhouding tussen uiterlijke rijkdom en persoonlijke terughoudendheid. Het gezicht is niet overdreven gemodelleerd. De ogen kijken rechtstreeks naar de beschouwer, de mond is klein, de gelaatskleur bleek en de hoge haarlijn wordt nog benadrukt door de met juwelen en parels bezette hoofdtooi.
De grote kanten kraag vormt een scherp wit kader rond het hoofd. Het kostuum is opgebouwd uit een fijn patroon van goud op wit. Over de borst lopen verschillende sieraden, terwijl rond de taille opnieuw goud, parels en edelstenen samenkomen. De handen geven de compositie structuur. Daardoor ontstaat een diagonaal ritme door het hele schilderij, zonder dat de statigheid van de pose verloren gaat.
Wij vinden vooral de manier waarop het hoofd zich uit deze overdaad losmaakt overtuigend. De schilder heeft niet geprobeerd ieder deel van het portret even luid te laten spreken. Het gezicht blijft rustig en bijna koel, terwijl kleding en juwelen de dynastieke status van de geportretteerde vertegenwoordigen. Dat is precies de spanning die zo effectief kan zijn.
Sánchez Coello is onvermijdelijk
De belangrijkste vergelijking bevindt zich in het Museo Nacional del Prado. Alonso Sánchez Coello schilderde Isabella Clara Eugenia in 1577 in een groot portret. Ook daar verschijnt zij in wit en goud, overladen met juwelen, met parels in het haar en een witte zakdoek in haar linkerhand.[2]
De verwantschap is duidelijk. Wij zien hetzelfde soort vorstelijke beeldtaal. Het bleke gezicht tegen de donkere achtergrond, de kostbare kleding en de juwelen. Maar het schilderij is nadrukkelijk geen eenvoudige kopie van dat Prado-portret. De rechterhand heeft een andere positie, de stoel ontbreekt, de verhouding van het doek is geheel anders en ook kostuum, kraag en hoofdtooi zijn niet identiek.
Sánchez Coello schilderde Isabella meerdere malen. In zijn grote Infanta Isabel Clara Eugenia and Magdalena Ruiz uit circa 1585-1588 verschijnt zij opnieuw in rijk wit-gouden hofkostuum.[3] Een vorstelijk portret was niet noodzakelijk één uniek beeld dat slechts eenmaal werd uitgevoerd. Portrettypen konden binnen een atelier worden herhaald, aangepast, verkleind of opnieuw samengesteld. Gezichtstypen en houdingen circuleerden. Kleding en accessoires konden worden gewijzigd.
De 17e eeuwse catalogisering
Daguerre noemt het werk zeventiende-eeuws én atelier van Alonso Sánchez Coello. Het schilderij kan rond 1590-1600 zijn ontstaan. Het kan zijn uitgevoerd naar een bestaand Sánchez Coello-model. Of het kan behoren tot een bredere groep Spaanse of Habsburgse hofportretten waarin zijn beeldformules nog lang bleven circuleren.
Het Prado bezit bijvoorbeeld een klein portret van Isabella uit 1591-1592 dat niet als atelierwerk maar als Follower of Alonso Sánchez Coello wordt gecatalogiseerd.[4] Koninklijke portretten konden in en rond de hofateliers naar bestaande modellen worden gereproduceerd, ook nadat de oorspronkelijke meester was overleden. Het Rijksmuseum bezit een portret van Isabella Clara Eugenia uit circa 1600, vervaardigd in het atelier van Frans Pourbus II.[5]
Hoe verhoudt €8.000-12.000 zich tot de markt?
In oktober 2017 verkocht im Kinsky in Wenen een Isabella Clara Eugenia of Spain, gecatalogiseerd als studio of Alonso Sánchez Coello. Het werk was geschat op €10.000-20.000. De hamerprijs bedroeg €15.000.[6] De geportretteerde is dezelfde, de toeschrijvingscategorie ligt dicht bij die van dit portret en ook marktmatig spreken we over hetzelfde segment.
Formaat, kwaliteit van uitvoering, provenance en historische catalogisering kunnen een aanzienlijk verschil maken. Een ander resultaat laat meteen zien hoe grillig dit deel van de markt kan zijn. Dorotheum verkocht in 2010 een portret van Isabella Clara Eugenia dat volledig aan Frans Pourbus II werd toegeschreven voor €20.000 tegen een schatting van €18.000-25.000.[7]
Aan de andere kant bood Sotheby’s in februari 2026 een groot Portrait of a Young Woman, Said to be Isabella Clara Eugenia, Spaanse school circa 1600, aan met een schatting van $6.000-8.000, met lange provenance en toeschrijvingshistorie.[8] Een Habsburgse vorstin, een groot formaat en een oude provenance garanderen binnen deze markt niets. Kopers blijven kijken naar kwaliteit, overtuigingskracht, conditie en vooral de geloofwaardigheid van de toeschrijving.
Waarom wij juist dit schilderij volgen
Binnen de eerste verkoop van Château de Meillant wordt dit kavel niet als het vanzelfsprekende topstuk gepresenteerd. Andere werken hebben hogere schattingen. Wat we zien, is een opvallend aantrekkelijk Habsburgs hofportret dat binnen de huidige schatting van €8.000-12.000 voldoende kwaliteit, historische context en onopgeloste vragen combineert om deze verkoop met bijzondere aandacht te volgen. De woorden “Spanish School, 17th century, workshop of Alonso Sánchez Coello” lijken vooral het beginpunt van verder onderzoek.
Heeft u een bijzondere belangstelling voor deze kunstenaar of voor dit onderwerp?
Volgt u deze kunstenaar of bent u een werk tegengekomen waarover u meer wilt weten? Wij doen regelmatig onderzoek naar werken die op de markt verschijnen en wisselen graag van gedachten over kwaliteit, provenance, kunsthistorische context en eerdere verkoopresultaten. U kunt ons rechtstreeks bereiken via info@antonello.art.
Noten en bronnen
[1] Daguerre, Château de Meillant, 1ère partie, Meillant, 20 september 2026, lot 140, Spaanse school, 17e eeuw, atelier van Alonso Sánchez Coello, Portrait de l’archiduchesse Isabelle Claire Eugénie de Habsbourg, olieverf op doek, 110 × 65 cm, schatting €8.000-12.000.
[2] Museo Nacional del Prado, Alonso Sánchez Coello, La infanta Isabel Clara Eugenia, 1577, olieverf op doek, 116 × 102 cm, inv. P000861.
[3] Museo Nacional del Prado, Alonso Sánchez Coello, La infanta Isabel Clara Eugenia y Magdalena Ruiz, circa 1585-1588.
[4] Museo Nacional del Prado, Follower of Alonso Sánchez Coello, Retrato de la Infanta Isabel Clara Eugenia, 1591-1592.
[5] Rijksmuseum, atelier van Frans Pourbus II, Portrait of Isabella Clara Eugenia, circa 1600.
[6] Im Kinsky, Old Master Paintings, Wenen, 18 oktober 2017, lot 406, studio of Alonso Sánchez Coello, Isabella Clara Eugenia of Spain (1566-1633), after 1579. Schatting €10.000-20.000, hamerprijs €15.000.
[7] Dorotheum, Old Master Paintings, Wenen, 21 april 2010, lot 30, Frans Pourbus II, Portrait of Isabella Clara Eugenia. Estimate €18.000-25.000; opbrengst €20.000.
[8] Sotheby’s, Master Paintings & Sculpture from Four Millennia Part II, New York, 6 februari 2026, lot 228, Spanish School, circa 1600, Portrait of a Young Woman, Said to be Isabella Clara Eugenia, Archduchess of Austria. Schatting $6.000-8.000.
