Op 29 september veilt The Auction Room London een grote ebbenhouten met ivoor ingelegde documentenkist uit de VOC tijd. En dat met het wapen en de naam van VOC-functionaris Abraham van Berlecom erop. De schatting van £4.000-6.000 (circa €5000–7.000), steekt naar onze mening scherp af tegen die van verwante VOC wapenkisten.
[Update 29-09-2026: het kavel is verkocht voor €22,000.]
De kwaliteit en schatting is het eerste dat ons opviel. Dit kavel uit de Fine Art Sale van The Auction Room London wordt op 29 september aangeboden met een schatting van £4.000-6.000. Het gaat niet om een klein of anoniem Indo-Europees kistje, maar om een documentenkist van 60 centimeter breed, 42 cm lang, ingelegd met ivoor en centraal op het deksel een familiewapen en daaronder de naam ‘D’Heer Abram Van Berlecom’.
Het veilinghuis dateert het circa 1717-1729 en verbindt de opdrachtgever met Abraham van Berlecom, opperhoofd van de VOC-vestiging Bimilipatnam aan de Coromandelkust.[1] Dat klinkt op het eerste gezicht als de ideale combinatie van VOC, heraldiek en schaarste. Maar niet iedere rijk ingelegde kist uit India is zeldzaam.
Een naam die rechtstreeks te herleiden valt
Van Berlecom bevond zich vanaf ten minste 1717 in Bimilipatnam en stierf in 1729. Een document van augustus 1725 plaatst van Berlecom als opperhoofd naast de raad van Bimilipatnam. De datering 1729 is daarmee een aannemelijke uiterste datum van vervaardiging. Dat onderscheid is belangrijk, juist omdat een datering in de jaren 1720 deze kist vroeg zou maken ten opzichte van verschillende bekendere voorbeelden.
Een aantrekkelijke documentenkist
Over vrijwel het gehele buitenste van deze documentenkist loopt een buitengewoon fijn netwerk van dunne, zich krullende ranken met kleine bloemen. Tegen het donkere ebbenhout ontstaat bijna het effect van kantwerk. Lege velden ontbreken; zelfs de voor- en zijwanden zijn dicht bezet.
Op het deksel wordt dit patroon onderbroken door een vierkant met het gevierendeelde familiewapen, helm, helmteken en de naam Van Berlecom. Het heraldieke element is daardoor niet slechts een los naamplaatje van zomaar een kist. Visueel vormt het de kern waar de omringende decoratie omheen is georganiseerd.
Dat florale patroon is karakteristiek voor een kleine groep vroeg-achttiende-eeuwse kisten die lang vrijwel automatisch aan Vizagapatam werden toegeschreven. Tegenwoordig is er discussie over de precieze plaats van vervaardiging.[2] Het veilinghuis neemt in de titel Bimilipatnam op als vervaardigingsplaats. Van Berlecom werkte daar, maar dat bewijst nog niet dat plaatselijke ambachtslieden de kist hebben gemaakt.
Een kleine, maar niet gesloten groep
Er bestaat een groep van vijf bijzonder fijn ingelegde documentenkisten. Daaronder bevonden zich exemplaren verbonden met Jan Albert Sichterman, de familie Falck, de Alberda’s van Menkema en Jacob Mossel, naast een vroeg museaal voorbeeld in het Victoria and Albert Museum. De Sichterman-kist werd door Christie’s in 2019 omschreven als de grootste en meest ingewikkeld ingelegde binnen die groep.[3]
Hier ligt een belangrijk deel van de aantrekkingskracht van het huidige kavel. Verschillende canonieke voorbeelden bevinden zich in museale of historische collecties. De Falck-kist is sinds 1971 in het Rijksmuseum.[2] De Sichterman-kist kwam in november 2019 in het Groninger Museum terecht.[4]
De handel kent aanvullende exemplaren. Een kleinere kist met het wapen van VOC-functionaris Galenus Mersen, gedateerd circa 1740 en eveneens aan Masulipatnam toegeschreven, is aanwezig op de kunstmarkt. Anderen doken op in veilingen. De Van Berlecom-kist wordt dus interessanter wanneer we haar als mogelijke vroege uitbreiding van een kleine, gedocumenteerde groep zien.
De bekende Sichterman-, Falck-, Mersen- en Mossel-gerelateerde exemplaren worden doorgaans rond de jaren 1730-1740 geplaatst. Indien de voorgestelde datering vóór 1729 voor Van Berlecom standhoudt, verschuift deze kist het chronologische beeld van het type merkbaar naar voren.
De Sichterman-kist
Voor de markt is de meest voor de hand liggende vergelijking de grote documentenkist van Jan Albert Sichterman. Niet alleen vanwege de VOC-connectie. De afmetingen liggen opvallend dicht bij elkaar en is daarmee nauwelijks groter. Ook daar vinden we een zeer fijn ivoorinleg, een persoonlijk familiewapen en een opdrachtgever uit de bovenlaag van de VOC-administratie.[3]
Christie’s bood de Sichterman-kist op 13 november 2019 aan met een schatting van £40.000-60.000. De provenance was aanzienlijk sterker: het was vrijwel zeker voor Sichterman besteld en vervolgens via vererving binnen de familie gebleven.[3]
Een misschien nog betere marktvergelijking
Een andere kist is mogelijk nog relevanter. AAG Auctioneers bood in Amsterdam een circa 1720 gedateerde, met pengegraveerd ivoor ingelegde ebbenhouten documentenkist met zilverbeslag aan. Het deksel droeg eveneens een familiewapen en het object werd mogelijk verbonden met VOC-koopman Johan van Oordt. De schatting bedroeg €25.000-35.000.[5]
De Van Oordt-toeschrijving werd voorzichtig als ‘mogelijk’ geformuleerd, terwijl de kist aanzienlijk rijker met zilver was gemonteerd en een uitgebreid binnenwerk had. Twee zeer vergelijkbaar vroeg-achttiende-eeuwse kisten droegen schattingen die een stuk hoger waren.
Wat de lage estimate kan verklaren
De zwakke plek begint bij de provenance. Het veilinghuis geeft niet meer dan private collection.[1] Voor een object dat mogelijk drie eeuwen oud is en volgens de catalogus een nieuwe toevoeging vormt aan een kleine bestudeerde groep, is dat buitengewoon mager. We weten niet wanneer de huidige familie of collectie de kist verwierf, waar zij zich in de negentiende of twintigste eeuw bevond of waarom zij niet eerder in de literatuur lijkt te zijn opgedoken.
De foto’s roepen bovendien een tweede vraag op. De binnenruimte van de Van Berlecom-kist is vrijwel leeg. Alleen de binnenzijde van het deksel draagt centraal een ingelegde bloemdecoratie. Dat contrasteert met zowel de Sichterman-kist als het AAG-exemplaar, die een ingericht interieur met vakken en laden hebben.[3][5] Het verschil tussen een oorspronkelijk sober interieur en een ontmanteld binnenwerk is kunsthistorisch en commercieel relevant.
Ook de buitenzijde is niet ongeschonden. Er zijn verspreide verliezen en beschadigingen in het lichte inlegwerk, slijtage en er zijn krassen zichtbaar. Het veilinghuis vermeldt bovendien dat de oorspronkelijke kleine bolpoten ontbreken.[1] Ten slotte is er het ivoor. Voor internationale kopers kunnen de invoer- en uitvoerregels een praktische beperking vormen. Dat is geen argument tegen het kunsthistorische belang van de kist, maar wel een factor die de markt voor dergelijke objecten gecompliceerder maakt.
De VOC-connectie is duidelijk aanwezig
Veel objecten op de kunstmarkt krijgen aantrekkingskracht door een brede koloniale of VOC-associatie. Bij deze kist is de verbinding preciezer. Er staat een naam op het object. Die naam correspondeert met een in Delft geboren VOC-dienaar die in de relevante periode aantoonbaar in Bimilipatnam carrière maakte.
Dit lijkt geen doorsnee Coromandel-kist waarop achteraf een aantrekkelijk VOC-verhaal is gelegd. De personalisering, afmetingen en biografie van Van Berlecom brengen het object dicht bij een kleine groep wapen documentenkisten die voor hoge VOC-functionarissen werd vervaardigd.
En precies daar wordt de schatting interessant. De relevante vergelijkingen bevinden zich niet op £4.000-6.000-niveau: een bijna even grote vroeg achttiende-eeuwse wapen kist werd op €25.000–35.000 geschat, terwijl Christie’s voor de rijkere en beter gedocumenteerde Sichterman-kist £40.000-60.000 vroeg.[3][5] De verschillen in provenance, zilverbeslag, interieur en conditie zijn er zeker.
Wat deze veiling kan gaan tonen is hoeveel waarde de markt toekent aan iets wat bij de gevestigde voorbeelden niet meer getest kan worden, omdat zoveel ervan zich in museum- en familiecollecties bevinden. Een grote, gepersonaliseerde VOC-documentenkist die mogelijk ouder is dan een belangrijk deel van de bekende groep en plotseling weer op de markt verschijnt. De schatting lijkt ons dan ook erg voorzichtig.
Heeft u een bijzondere belangstelling voor deze kunstenaar of voor dit onderwerp?
Volgt u deze kunstenaar of bent u een werk tegengekomen waarover u meer wilt weten? Wij doen regelmatig onderzoek naar werken die op de markt verschijnen en wisselen graag van gedachten over kwaliteit, provenance, kunsthistorische context en eerdere verkoopresultaten. U kunt ons rechtstreeks bereiken via info@antonello.art.
Noten en bronnen
[1] The Auction Room London, “29th September Upcoming Highlights”, 4 september 2026, An Important and Rare Dutch VOC Armorial Pen-Engraved Ivory Inlaid Ebony Document Casket, estimate £4.000-6.000; Fine Art Sale, 29 september 2026, lot 212.
[2] Rijksmuseum, Documentenkist, objectnummer NG-854, circa 1740, Masulipatnam.
[3] Christie’s, Londen, The Collector: European and English Furniture, Ceramics, Portrait Miniatures & Works of Art, 13 november 2019, lot 129, documentenkist van Jan Albert Sichterman, 14 × 63,5 × 43 cm, schatting £40.000-60.000.
[4] Groninger Museum: de instelling verwierf de Sichterman-kist in 2019 en dateert haar circa 1740-1745.
[5] AAG Auctioneers, The Asian Art Sale, Amsterdam, 27 november 2017, lot 205, met pengegraveerd ivoor ingelegde ebbenhouten documentenkist, circa 1720, mogelijk voor Johan van Oordt; 13,5 × 57,8 × 40,6 cm; schatting €25.000–35.000.
