Op 18 september 2026 brengt Koller in Zürich een van de sterkere zelfstandige dorpsscènes van Pieter Brueghel de Jonge opnieuw op de markt. Het paneel werd in 2022 bij Sotheby’s nog op £1–1,5 miljoen geschat en hamerde op £950.000. Vier jaar later ligt de schatting bij Koller op CHF 600.000–900.000. Juist die terugkeer maakt dit lot interessant.
Pieter Brueghel de Jonge (1564–1637/38) is op de veilingmarkt geen zeldzame naam. Zijn atelier produceerde een aanzienlijk aantal werken en veel van zijn bekendste composities bestaan in meerdere versies.
Het schilderij dat Koller op 18 september als lot 3018 aanbiedt, is Das Wirtshaus zum Schwan. Het omstreeks 1626 gedateerde paneel, 44 × 62,8 cm, is rechtsonder gesigneerd P. BREVGHEL en draagt op de keerzijde zowel het merk van de Antwerpse paneelmaker Michiel Vrient als Antwerpse brandmerken. Koller schat het op CHF 600.000–900.000, omgerekend ongeveer €640.000–960.000 ($750.000–1,12 miljoen).[1]
Een Brueghel waarin de figuren het beeld overnemen
In veel van Brueghels panoramische kermissen, winterlandschappen en dorpsgezichten wordt de mens onderdeel van een veel grotere wereld. Hier gebeurt bijna het omgekeerde. De straat loopt weliswaar diep het dorp in, maar vooraan staan de drinkers letterlijk in onze ruimte.
Links wordt vanuit het donkere venster van de herberg nieuw bier aangereikt. Aan de tafel vliegen handen, blikken en kruiken alle kanten op. De man met de rode muts strekt zijn arm naar rechts; aan de overzijde herhaalt de vrouw met de strohoed bijna dezelfde beweging in spiegelbeeld. Daartussen zitten drinkers die nauwelijks nog aandacht voor hun omgeving lijken te hebben.
Brueghel bouwt de voorstelling vervolgens op uit steeds kleinere incidenten. Verderop slaat een kind de armen omhoog. Een varken probeert zich aan zijn begeleiders te onttrekken. Achter hen ontstaan woordenwisselingen en een vechtpartij. Nog verder lossen de figuren uiteindelijk bijna op in de dorpsstraat.
Juist die overgang van groot naar klein geeft het werk zijn ritme. De blik wordt eerst gevangen door de theatrale voorgrond en pas daarna het dorp ingetrokken. Het verklaart ook waarom deze compositie zich visueel onderscheidt van veel van Brueghels dichter bevolkte, maar kleinschaliger opgebouwde voorstellingen. Op andere versies van deze compositie verschijnt een houten uithangbord met de tekst In de swaen. De naam verwijst dus naar de compositiegroep waartoe het behoort. [1][5]
Niet simpelweg een kopie naar zijn vader
Deze herbergscène geldt als een zelfstandige inventie van Pieter Brueghel de Jonge, niet als een herhaling van een bekend schilderij van zijn vader. Klaus Ertz nam het paneel in zijn oeuvrecatalogus op onder nummer E1182 en kwalificeerde de schilderkunstige kwaliteit als uitzonderlijk hoog. Van de compositie zijn volgens de literatuur acht als eigenhandig beschouwde versies bekend. De vroegste gedateerde versie stamt uit 1625; gedateerde voorbeelden lopen door tot 1632.[2][3][5]
CHF 600.000–900.000 tegenover £950.000 hammer in 2022
De oudere herkomst is overzichtelijk. Het schilderij bevond zich rond 1905 bij Jacques Hynderick de Ghelcke en bleef vervolgens via vererving in een adellijke collectie. Op 9 maart 1983 verscheen het bij Sotheby’s Londen, waar het £105.000 opbracht. In 2022 kwam het opnieuw bij Sotheby’s, ditmaal als een van de Vlaamse schilderijen in de Old Masters Evening Auction. Daar werd het geschat op £1–1,5 miljoen. De hamer viel echter op £950.000, dus beneden de ondergrens van de estimate. Inclusief opgeld bedroeg het gepubliceerde resultaat £1.184.500.[2][3][4]
Na Sotheby’s vermeldt Koller slechts een niet-Europese collectie. Over wat er in de vier jaar tussen de verkoop in Londen en de huidige veiling precies met het schilderij gebeurde, geeft de provenance daarmee weinig prijs. Dat maakt de snelle terugkeer juist interessant. Voor de veilingmarkt is het werk in ieder geval niet marktfris: de laatste openbare verkoop vond pas in 2022 plaats en is daardoor nog een zeer bruikbare prijsreferentie. Dat kan mede verklaren waarom Koller nu voor een aanzienlijk voorzichtigere estimate kiest.
Zelfs de bovengrens van Kollers huidige estimate, CHF 900.000, ligt onder de vorige hamerprijs. De verkoop in 2022 bleef al iets onder de toenmalige verwachting. Deze schatting geeft opnieuw het gevoel dat de markt zelf de prijs mag bepalen, los van de eerdere verkoop.
De les van de Allegorie des Herbstes
Op 27 maart verkocht hetzelfde veilinghuis Pieter Brueghels gesigneerde en 1622 gedateerde Allegorie des Herbstes. De estimate bedroeg CHF 300.000–500.000, ongeveer €320.000–530.000 ($370.000–620.000). Het uiteindelijke resultaat bedroeg CHF 1.807.000 inclusief opgeld, circa €1,93 miljoen ($2,25 miljoen).[6]
De Herbst had iets wat het Wirtshaus zum Schwan nadrukkelijk niet heeft: marktfrisheid. Het werk was vermoedelijk sinds 1935 niet meer publiek geveild en bevond zich vier generaties in dezelfde Zwitserse familie. Het was bovendien gedateerd 1622, maakte waarschijnlijk ooit deel uit van een vierdelige seizoenenreeks en kwam met recent technisch onderzoek. Dat pakket van lange provenance, datering, technische documentatie en nauwelijks bestaande recente prijsreferenties kan op een veiling krachtige concurrentie tussen bieders ontketenen.
Toch lijkt de schatting ruimte te laten
Het succes van de Herbst mag daarom niet simpelweg worden overgebracht op de aankomende veiling. Op 1 juli 2026 bood Sotheby’s in Londen een veel groter en prestigieuzer Village scene with peasants carousing and dancing around a maypole aan met een estimate van £2,5–3,5 miljoen. Het werk hamerde op £2,4 miljoen: een sterke prijs, maar opnieuw net onder de ondergrens van de taxatie.[7]
De Brueghel-markt is selectief. Marktfrisheid, provenance, kwaliteit, onderwerp, compositie en vooral de verhouding tussen vraagprijs en verwachtingsniveau blijven bepalend. En daarom is de Koller-estimate van CHF 600.000–900.000 interessanter dan wanneer er opnieuw CHF 1–1,5 miljoen was gevraagd.
Onze verwachting is dat de uiteindelijke hamerprijs boven die bovenschatting kan uitkomen. Een terugkeer richting de £950.000 die het paneel in 2022 bij Sotheby’s hamerde, zou ons niet verbazen. En daarmee krijgt een schilderij dat de markt eigenlijk al goed kent, onverwacht toch weer een interessante uitgangspositie.
Heeft u een bijzondere belangstelling voor deze kunstenaar of voor dit onderwerp?
Volgt u deze kunstenaar of bent u een werk tegengekomen waarover u meer wilt weten? Wij doen regelmatig onderzoek naar werken die op de markt verschijnen en wisselen graag van gedachten over kwaliteit, provenance, kunsthistorische context en eerdere verkoopresultaten. U kunt ons rechtstreeks bereiken via info@antonello.art.
Noten en bronnen
[1] Koller Auctions, A218 Gemälde Alter Meister, Zürich, 18 september 2026, lot 3018, Pieter Brueghel d. J., Das Wirtshaus zum Schwan. Um 1626.
[2] Sotheby’s, Old Masters Evening Auction, Londen, 6 juli 2022, lot 9, Pieter Brueghel the Younger, Peasants feasting and merrymaking in a village street.
[3] Antiques Trade Gazette, 27 augustus 2022, “Brueghel the Younger makes merry among just 20 lots”.
[4] Sotheby’s, “Peasants and Proverbs: Pieter Brueghel the Younger as Moralist”, 17 oktober 2022. Sotheby’s noemt voor hetzelfde lot een gerealiseerde prijs van £1.184.500 inclusief opgeld.
[5] Klaus Ertz, Pieter Brueghel der Jüngere (1564–1637/38). Die Gemälde mit Kritischem Oeuvrekatalog, Lingen 1988/2000, vol. II, p. 834, 845–46, nrs. E1179–E1188, in het bijzonder E1182.
[6] Koller Auctions, A216 Gemälde Alter Meister, Zürich, 27 maart 2026, lot 3027, Pieter Brueghel d. J., Allegorie des Herbstes. 1622. Estimate CHF 300.000–500.000; door Koller gepubliceerd resultaat CHF 1.807.000 inclusief opgeld.
[7] Sotheby’s, Old Master & 19th Century Paintings and Sculpture Evening Auction, Londen, 1 juli 2026, lot 15, Pieter Brueghel the Younger, Village scene with peasants carousing and dancing around a maypole. Estimate £2,5–3,5 miljoen.
