Artcurial veilt op 15 september een klein Nederlands winterlandschap, toegeschreven aan Anthonie Verstraelen, met een schatting van €15.000–20.000 ($17.500–23.000). In 1937 werd hetzelfde schilderij nog als werk van een onbekende Nederlandse meester aangeboden, met een monogram dat toen als ‘HA’ werd gelezen. De vraag is dus niet alleen wat het werk waard is, maar vooral: hoe kwam Verstraelens naam erbij?
Op het eerste gezicht is Winter Landscape with an Ambush precies het soort klein zeventiende-eeuws winterlandschap dat gemakkelijk tussen grotere oude meesters verdwijnt. Een bevroren landschap, kale bomen, een kerktoren in de verte en enkele figuren die een gewelddadig moment op een landweg uitspelen. De voorstelling is aantrekkelijk genoeg.
Wie iets langer kijkt, ziet dat het paneel behoorlijk slim is opgebouwd. De zware boomstammen aan weerszijden sluiten de voorstelling bijna als coulissen in. Daartussen trekt de weg schuin de diepte in, langs een huifkar en verder naar een tweede wagen in de verte. De figuren op de voorgrond zijn klein, maar door hun verspreiding over de open ruimte krijgt de overval toch iets nerveus. Een ruiter lijkt zich los te maken van het tumult, gewapende mannen bewegen vanuit verschillende richtingen naar het midden.
De winterlucht helpt mee. Geen helder blauw of feestelijk ijsgezicht, maar een gelig, enigszins vuil licht dat het tafereel eerder onheilspellend dan gezellig maakt. Het is juist die combinatie van winterlandschap en klein historietafereel die onze aandacht trok. Maar op de donkere boom rechts zit nog een detail dat het schilderij interessanter maakt: een monogram.[1]
In 1937 stond er ‘HA’
Het schilderij kan vrijwel exact worden teruggevonden in de Lost Art-database. Formaat, drager, voorstelling en oude inventarisnummers corresponderen met het huidige lot. Ook de compositie laat weinig ruimte voor twijfel. Op een veiling bij Julius Böhler in München uit 1937 werd het schilderij als lot 697 aangeboden als werk van een onbekende zeventiende-eeuwse Nederlandse meester. Belangrijker: het monogram op de boom werd expliciet gelezen als “HA”.[2] Monogrammen op oude schilderijen kunnen overigens door vernis, slijtage, overschilderingen en restauraties buitengewoon lastig leesbaar zijn.
Waarom Verstraelen wel logisch is
Anthonie Verstraelen, geboren rond 1594 en overleden in 1641, specialiseerde zich in winterlandschappen en werd in het verleden geregeld met Hendrick Avercamp verward.[3] Dat is op zichzelf niet zo vreemd. Beide kunstenaars bewegen zich in eenzelfde wereld van kale bomen, ijs, lage horizonten, kleine figuren en een landschap dat tegelijk decor en hoofdonderwerp is.
Een vergelijking bevindt zich in het Mauritshuis. Verstraelens Winter Landscape uit 1623 is rechtsonder gemonogrammeerd en gedateerd met AVS, de letters ineen.[4] Een gesigneerd winterlandschap uit 1626 dat Sotheby’s in 2023 aanbood, draagt eveneens AVS.[5] Daarmee is meteen duidelijk waarom het Böhler-monogram interessant is. Dat hoeft de huidige toeschrijving niet onderuit te halen, maar het vraagt wel om uitleg.
Stilistisch komt de naamgeving namelijk niet uit de lucht vallen. De gebogen bomen, lage horizon, verspreid geplaatste figuren en het gebruik van kleine narratieve scènes passen goed binnen het oeuvre van Verstraelen. Ook de manier waarop het landschap door grote bomen wordt ingekaderd, is overtuigend. Interessant is ook hoe weinig ruimte de eigenlijke overval inneemt. De figuren zijn belangrijk voor het verhaal, maar ondergeschikt aan het landschap. Dat is typisch voor veel Nederlandse landschappen uit deze periode: de anekdote trekt je naar binnen, maar uiteindelijk gaat het minstens zozeer om ruimte en atmosfeer.
Een ongebruikelijke Verstraelen
Het onderwerp wijkt bovendien af van het type voorstelling waarmee Verstraelen het vaakst wordt geassocieerd. Zijn bekendere werken tonen doorgaans druk bevolkte ijsgezichten: schaatsers, kolfspelers, wandelaars en sleeën op een rivier of kanaal. Hier is de ruimte leger en dreigender. Ruiters en gewapende mannen domineren de voorgrond, terwijl het bevroren water links nauwelijks als toneel voor wintervermaak functioneert.
Hoe verder een werk afstaat van het veilige kernoeuvre, hoe belangrijker andere aanknopingspunten worden: signatuur, techniek, drager, herkomst en vooral de vergelijking met overtuigend gedocumenteerde werken. Een mogelijkheid is dat het monogram zelf problematisch is. Signaturen en initialen konden later worden versterkt, gewijzigd of toegevoegd. In november 2022 werd het paneel overigens ook al bij Artcurial aangeboden als “attributed to Anthonie Verstraelen”.[6]
€15.000–20.000 lijkt niet duur
Het veilinghuis vraagt €15.000–20.000 ($17.500–23.000). Op het eerste gezicht klinkt dat misschien stevig voor een klein paneel waarvan de maker niet definitief vaststaat. De markt voor Verstraelen suggereert eerder het tegenovergestelde. Artcurial verkocht in november 2025 een kleiner wintertafereel van 17,5 bij 28 centimeter dat zonder “attributed to” onder Verstraelens naam stond. De estimate bedroeg eveneens €15.000–20.000; de verkoopprijs was €29.128 (circa $34.000).[7]
Beter gedocumenteerde en gemonogrammeerde Verstraelens kunnen aanzienlijk verder gaan. Een winterlandschap met AVS-monogram, datering en expertise van Klaus Ertz bracht in 2015 bij Lempertz €62.000 inclusief opgeld op.[8] Een groter wintertafereel bij Venduehuis bereikte in 2024 zelfs een hamerprijs van €135.000.[9]
De provenance is overigens uitvoerig vastgelegd. Voor de huidige verkoop is een regeling getroffen met de rechthebbende van Galerie Matthiesen.[1][2] Misschien is Böhlers ‘HA’ niets meer dan een oude mislezing. Als Winter Landscape with an Ambush overtuigend, zonder voorbehoud als Verstraelen kon worden verkocht, zou €15.000–20.000 eerder voorzichtig ogen. Met “attributed to” erbij wordt de schatting begrijpelijker. De onzekerheid rond de maker zit al in de prijs verwerkt: een koper koopt hier niet alleen een winterlandschap. Hij koopt ook een attributievraag.
Heeft u een bijzondere belangstelling voor deze kunstenaar of voor dit onderwerp?
Volgt u deze kunstenaar of bent u een werk tegengekomen waarover u meer wilt weten? Wij doen regelmatig onderzoek naar werken die op de markt verschijnen en wisselen graag van gedachten over kwaliteit, provenance, kunsthistorische context en eerdere verkoopresultaten. U kunt ons rechtstreeks bereiken via info@antonello.art.
Noten en bronnen
[1] Artcurial, Maîtres anciens & du XIXe siècle, Parijs, 15 september 2026, lot 181, Winter Landscape with an Ambush, toegeschreven aan Anthonie Verstraelen; olieverf op eiken paneel, 31,5 × 43,5 cm; monogram op de boom rechts; schatting €15.000–20.000.
[2] Deutsches Zentrum Kulturgutverluste, Lost Art-database, ID 626331, Winter Landscape; met verwijzing naar Julius Böhler, München, 1937, lot 697 en de lezing van het monogram als “HA”.
[3] Dorotheum, Old Master Paintings, Wenen, 24 april 2024, lot 42, Anthonie Verstraelen, Skaters on the Ice; met bespreking van de verwarring tussen werken van Verstraelen en Hendrick Avercamp.
[4] Mauritshuis, Den Haag, Anthonie Verstraelen, Winter Landscape, 1623, inv. 659; gesigneerd en gedateerd “AVS 16[.]3”.
[5] Sotheby’s, Master Paintings and Sculpture Part II, New York, 27 januari 2023, lot 449, Anthonie Verstraelen, Winter Landscape on a Frozen Canal with Kolfers, Skaters and a Horse-Drawn Sleigh, gemonogrammeerd en gedateerd AVS 1626.
[6] Artcurial, Collection baron & baronne Vaxelaire, Un hommage familial, Parijs, 9 november 2022, lot 30, Winter Landscape with an Ambush, toegeschreven aan Anthonie Verstraelen.
[7] Artcurial, Maîtres anciens & du XIXe siècle, Parijs, 25 november 2025, lot 54, Anthonie Verstraelen, Winter Skating Scene; estimate €15.000–20.000, gepubliceerde verkoopprijs €29.128.
[8] Lempertz, Gemälde und Zeichnungen Alter Meister und des 19. Jahrhunderts, Keulen, 14 november 2015, lot 1472, Anthonie Verstraelen, Winter Landscape; gemonogrammeerd en gedateerd AVS, met expertise van Klaus Ertz; gerealiseerde prijs €62.000 inclusief opgeld.
[9] Venduehuis der Notarissen, Old Masters, Nineteenth Century & Early Modern Art, Den Haag, 12 november 2024, lot 21, Anthonie Verstraelen, Fun on the Ice by the City Edge; hamerprijs €135.000.
