• Bericht gepubliceerd op:
  • Berichtcategorie:Veilingalerts
  • Leestijd:10 min. lezen

Een rond landschapje van Herri met de Bles, 27 centimeter in diameter, wordt op 20 november 2026 in Keulen geveild met een schatting van €70.000-100.000. Het schilderij was ooit eigendom van de vermaarde verzamelaar Marcell von Nemes en zou sinds de jaren dertig in particulier bezit zijn gebleven. Het is vooral de opzet van de compositie die overtuigt.

In de landschappen van Herri met de Bles verdwijnt de beschouwer tussen rotsen, ommuurde steden, rivieren en kleine figuren. Pas wie langer kijkt ontdekt dat de alledaagse taferelen deel uitmaken van een religieuze vertelling. Een goed voorbeeld is de tondo die verschijnt op 20 november bij Van Ham in Keulen genaamd Riverscape with Christ on the Road to Emmaus en gedateerd omstreeks 1530.[1]

Het is uitgevoerd in olieverf op paneel met een diameter van 26,5 centimeter. De schatting bedraagt €70.000-100.000. Dat is een serieus bedrag voor een schilderij van dit formaat. De veiling in Keulen wordt daarmee vooral een toets van de waardering voor dit specifieke type schilderij. In het aangeboden schilderij valt vooral de compositie op. De hoge rotspartij links domineert bijna de gehele beeldhelft. De rivier vormt een opening die de blik vanaf de onderrand diep het schilderij in leidt. De drie reizigers bevinden zich precies bij de overgang tussen deze twee werelden.

Herri met de Bles, Riverscape with Christ on the Road to Emmaus, ca. 1530. Olieverf op paneel, diameter 26,5 cm. Deze kleine tondo, afkomstig uit de voormalige collectie van Marcell von Nemes, toont Christus en zijn twee discipelen in een weids rivierlandschap. Het schilderij wordt op 20 november in Keulen aangeboden met een schatting van €70.000-100.000.

Een uitgestrekte wereld binnen een cirkel

Op de voorgrond lopen drie figuren langs de oever. Het zijn Christus en twee van zijn discipelen, onderweg naar Emmaüs. De bijbelse gebeurtenis neemt maar een klein deel van de voorstelling in beslag. De blik wordt gemakkelijk afgeleid door de bebouwing, de vegetatie en de activiteiten op en langs het water. Links verheft zich een imposante rotsformatie, met een ommuurde stad waarvan de kerktorens scherp afsteken tegen de lucht.

Lager op de helling liggen huizen, een poortgebouw en enkele kleine figuren. Rechts opent het landschap zich naar een rivier, een brug, een tweede stad en bergketens die in de verte vrijwel oplossen. De warme aardkleuren op de voorgrond maken plaats voor groen in de middelste beeldzone en vervolgens voor een koel, nevelig blauw. Ondanks de geringe afmetingen ontstaat zo een overtuigende suggestie van afstand.

Die verhouding tussen verhaal en omgeving is kenmerkend voor het zogenaamde wereldlandschap, een genre dat in de eerste helft van de zestiende eeuw in de Zuidelijke Nederlanden tot ontwikkeling kwam onder Joachim Patinir. Herri met de Bles bouwde op diens voorbeeld voort, maar zijn landschappen zijn vaak drukker, minder overzichtelijk en rijker aan kleine gebeurtenissen.

Hoewel de voorstelling talrijke details bevat, blijft het hoofdonderwerp herkenbaar. De figuren hebben voldoende kleur en omvang om niet volledig in het landschap te verdwijnen. De ronde vorm draagt daaraan bij. Een rechthoekig landschap kan zich makkelijk naar links en rechts uitbreiden, hier wordt de gehele voorstelling door één rand bijeengehouden.

Herri met de Bles, Paradise, ca. 1541-1550. Olieverf op paneel, 46,6 × 45,5 cm. Rijksmuseum, Amsterdam. Net als de tondo die wordt geveild brengt dit schilderij een uitgestrekt landschap samen binnen een cirkel. De oorspronkelijke lijst vormde bovendien één geheel met het paneel.

De vergelijking met andere ronde werken

Het werk doet onmiddellijk denken aan een andere tondo van Herri met de Bles, Paradise in het Rijksmuseum. Ook daar wordt een omvangrijk landschap samengebracht binnen een cirkel. Het schilderij toont verschillende episoden uit het verhaal van Adam en Eva, verspreid over een dichtbegroeide wereld vol kleine figuren en dieren.

Uit technisch onderzoek blijkt dat de lijst en de paneeldrager oorspronkelijk één geheel vormden.[2] De vergelijking maakt duidelijk dat het ronde formaat bij Herri met de Bles niet zomaar een incidenteel verschijnsel is. Het past binnen een schilderpraktijk waarin klein formaat, minutieuze detaillering en een bijzondere paneelvorm elkaar konden versterken.

Een belangrijker vergelijking bevindt zich in Antwerpen

Het Museum Mayer van den Bergh in Antwerpen bezit Landscape with the Road to Emmaus. Het is een van de bekendste uitwerkingen van dit onderwerp binnen het oeuvre van Herri met de Bles. Ook daar reizen Christus en zijn discipelen door een uitgestrekt landschap. De religieuze gebeurtenis is ingebed in een wereld van rivieren, rotsen, vissers en architectuur. Hoger in het landschap verschijnt Christus tijdens de maaltijd, wanneer de discipelen hem uiteindelijk herkennen.

Het museum beschouwt deze voorstelling als een belangrijk referentiepunt binnen een groep van ongeveer twaalf schilderijen waarin Herri met de Bles de tocht naar Emmaüs heeft uitgebeeld. Het onderwerp is dus niet uitzonderlijk zeldzaam binnen zijn oeuvre. Toch is dit te veilen schilderij naar onze mening een interessante toevoeging. Het ronde formaat is daarbij het duidelijkste onderscheid.

Herri met de Bles, Landscape with the Road to Emmaus, ca. 1535-1540. Olieverf op paneel, 23 × 35 cm. Kunsthistorisches Museum, Wenen. Christus en zijn twee discipelen verschijnen links op de voorgrond, terwijl de rotsformaties en de verre stad het grootste deel van de voorstelling beheersen.

Een tweede Emmaus vergelijking verscheen op 30 januari 2014 bij Sotheby’s in New York. De relatief grote figuren, het lage gezichtspunt en de ruimere hemel werden gepresenteerd als onderscheidende kenmerken binnen de verschillende Emmaüsvoorstellingen. Ook in dat schilderij zijn bruggen, architectuur en menselijke activiteiten met het hoofdverhaal verweven. De schatting bedroeg $80.000-120.000.[3]

Een naam die de herkomst extra gewicht geeft

Het veilinghuis verbindt het schilderij aan Marcell von Nemes, een opmerkelijke Europese verzamelaar uit het begin van de twintigste eeuw. Hij bouwde een omvangrijke verzameling op waarin oude meesters naast moderne kunstenaars hingen. Hij presenteerde delen van zijn collectie in belangrijke tentoonstellingen, onder meer in Boedapest, München en Düsseldorf. Na zijn overlijden viel zijn nalatenschap in verschillende veilingen uiteen.

Van Ham meldt dat het werk sinds de jaren dertig binnen één familie is gebleven. Als dat klopt, verschijnt het na ruim negentig jaar opnieuw op een publieke veiling. Dat maakt het aantrekkelijk om van een herontdekking te spreken. Het schilderij was echter al in 1916 en 1933 op de markt en werd toen kennelijk als een werk van Herri met de Bles beschouwd. Van een volledig onbekend schilderij is dus geen sprake. Interessanter is dat een historisch gedocumenteerd werk, na een lange periode buiten het publieke zicht, opnieuw kan worden onderzocht.

Herri met de Bles, Christ on the Road to Calvary. Olieverf op paneel, 32 × 44 cm. Dorotheum, Wenen, 28 april 2026, lot 23. Het schilderij werd geschat op €180.000-220.000 en bracht €182.000 inclusief opgeld op.

Een schilder zonder vaststaand oeuvre

Bij Herri met de Bles is dat namelijk niet eenvoudig. Hoewel de schilder tot de belangrijkste vroege vertegenwoordigers van de landschapsschilderkunst in de Nederlanden wordt gerekend, is veel onzeker. Er zijn geen werken bekend zijn die op grond van signatuur en datering als vast corpus kunnen dienen. Dat maakt connoisseurship bij deze kunstenaar bijzonder belangrijk.

Niet alle landschappen die traditioneel met zijn naam worden verbonden, hoeven noodzakelijkerwijs door dezelfde hand te zijn geschilderd. Ook de uitvoering van figuren kon aan medewerkers in het atelier of andere schilders worden overgelaten. Juist bij een klein en gedetailleerd schilderij als deze tondo wordt de kwaliteit van de uitvoering daardoor een belangrijk criterium.

De architectuur, de boomgroepen en de verre landschapszones zijn met veel aandacht behandeld. De overgang van de donkere begroeiing naar het lichte verschiet is overtuigend. En de kleine figuren op de voorgrond zijn goed leesbaar zonder de schaal van het landschap te verstoren.

Wat zegt de veilingmarkt over de te verwachten hamerprijs?

Op 29 april 2025 verkocht Dorotheum in Wenen Landscape with the Vision of the Apocalypse of Saint John on Patmos. Het paneel, 35,5 bij 55 centimeter, had een schatting van €80.000-120.000 en bracht €350.000 inclusief opgeld op. Dat is een indrukwekkend resultaat voor een schilderij van deze kunstenaar. De voorstelling was groter dan deze tondo, had een complexe iconografie en werd door het veilinghuis als een niet eerder gepubliceerd werk gepresenteerd.[4]

Voorheen toegeschreven aan Herri met de Bles, Hell, ca. 1540-1550. Olieverf op paneel, 30,5 × 29,5 cm. Kunsthistorisches Museum, Wenen, inv. GG 5691. Deze kleine tondo verbeeldt een apocalyptische hellewereld vol brandende gebouwen en monsterlijke figuren. Het werk werd traditioneel aan Herri met de Bles toegeschreven

Op 28 april 2026 bood hetzelfde veilinghuis Christ on the Road to Calvary aan, een olieverfschilderij op paneel van 32 bij 44 centimeter. De schatting bedroeg €180.000-220.000. Het gerealiseerde bedrag was €180.000 inclusief opgeld.[5] Bij Christie’s in Londen werd op 9 juli 2021 An Extensive Landscape with the Preaching of Saint John the Baptist and the Baptism of Christ verkocht. Het schilderij van 76 bij 113 centimeter had een uitgebreide tentoonstellings- en literatuurgeschiedenis en was geschat op £70.000-100.000. Het werd verkocht voor £75.000.[6]

Waar ligt de werkelijke aantrekkingskracht?

De tondo heeft enkele eigenschappen die haar onderscheiden van een doorsnee aangeboden landschap van Herri met de Bles. Allereerst is er de ronde vorm, die ook echt een compositionele functie heeft. De monumentale rots en de lichte rivieropening zijn overtuigend binnen de cirkel georganiseerd.

De tocht naar Emmaüs behoort tot de terugkerende thema’s in het oeuvre, maar het aangeboden schilderij laat zien hoe de kunstenaar de bijbelse gebeurtenis in een dichtbevolkt wereldlandschap kon integreren. De herkomst uit de collectie-Nemes geeft het schilderij een historische identiteit. Het werk is daarmee niet alleen een klein landschap dat op grond van stijl aan Herri met de Bles wordt toegeschreven, maar ook een object waarvan het verzamel- en marktverleden kan worden teruggevonden.

Onze belangstelling wordt daarom niet gewekt door de mogelijkheid dat hier een onbekend meesterwerk is opgedoken. Interessanter is de terugkeer van een historisch traceerbare tondo, met een overtuigende landschappelijke compositie en een formaat dat uitnodigt tot vergelijking met museale werken. De veiling in Keulen wordt daarmee vooral een toets van de waardering voor dit specifieke type schilderij, de waarde die verzamelaars aan de historische herkomst toekennen en over de concrete vraag van verzamelaars naar zijn kleinere werken.

Heeft u een bijzondere belangstelling voor deze kunstenaar of dit onderwerp?

Heeft u een schilderij van deze kunstenaar in bezit, bent u een vergelijkbaar werk tegengekomen of beschikt u over informatie die voor verder onderzoek interessant kan zijn? Wij komen graag in contact met verzamelaars, kunsthandelaren en onderzoekers die zich met deze kunstenaar of verwante onderwerpen bezighouden.

Wij doen regelmatig onderzoek naar schilderijen die op de kunstmarkt verschijnen, waarbij onder meer toeschrijving, kwaliteit, provenance en eerdere verkoopresultaten aan bod komen. Heeft u een vraag over een werk of wilt u iets met ons delen? Neem dan gerust contact op via info@antonello.art.

Noten en bronnen

[1] Van Ham Kunstauktionen, Keulen, veiling van 20 november 2026, lot 1108, Herri met de Bles, Riverscape with Christ on the Road to Emmaus.

[2] Rijksmuseum, Amsterdam, Paradise, Herri met de Bles, ca. 1541-1550, inventarisnummer SK-A-780.

[3] Sotheby’s, Old Master Paintings, New York, 30 januari 2014, lot 206, Herri met de Bles, The Journey to Emmaus, olieverf op paneel, 32 × 50,6 cm, schatting $80.000-120.000.

[4] Dorotheum, Old Masters, Wenen, 29 april 2025, lot 9, Herri met de Bles, Landscape with the Vision of the Apocalypse of Saint John on Patmos, olieverf op paneel, 35,5 × 55 cm. Schatting €80.000-120.000, gerealiseerde prijs €351.000 inclusief opgeld.

[5] Dorotheum, Old Master Paintings, Wenen, 28 april 2026, lot 23, Herri met de Bles, Christ on the Road to Calvary, olieverf op paneel, 32 × 44 cm. Schatting €180.000-220.000, gerealiseerde prijs €182.000 inclusief opgeld.

[6] Christie’s, Old Master Paintings and Sculpture Online, Londen, 9 juli 2021, lot 116, Herri met de Bles, An Extensive Landscape with the Preaching of Saint John the Baptist and the Baptism of Christ, olieverf op paneel, 76 × 113 cm. Schatting £70.000-100.000, gerealiseerde prijs £75.000.

Antonello.art

Aanvankelijk was het idee om Antonello.art anoniem te houden en zelf op de achtergrond te blijven. Maar omdat ‘Over ons’ juist de meest bezochte pagina blijkt te zijn, leek het me wel zo eerlijk om ook iets over mezelf te vertellen. Tijdens mijn researchmaster kunstgeschiedenis in Amsterdam liep ik stage bij een galerie gespecialiseerd in oude meesters en was ik onder meer actief op TEFAF. Hoewel ik de kunstwereld graag van dichtbij volg, vind ik het prettig om mijn eigen weg te kiezen. Ik vorm graag mijn eigen mening en probeer kunstwerken en marktontwikkelingen vanuit verschillende invalshoeken te bekijken (het liefst vóór een veiling). Zo ontstond het idee voor deze website: een plek om mijn ideeën te toetsen en in contact te komen met andere kunstliefhebbers. Een van mijn eerste artikelen leverde onverwacht vier nieuwe contacten op. Wat begon als een manier om mijn gedachten op papier te zetten, is inmiddels uitgegroeid tot een platform waarop ook gastartikelen verschijnen. Ik hoop dat mijn artikelen nuttig zijn voor verzamelaars, kunsthistorici en handelaren. Daarnaast kom ik graag in contact met mensen die mijn belangstelling delen, aanvullende inzichten hebben of simpelweg eens van gedachten willen wisselen (info@antonello.art). De artikelen worden oorspronkelijk in het Nederlands of Engels geschreven en vervolgens vertaald naar het Duits en Frans.