• Bericht gepubliceerd op:
  • Berichtcategorie:Veilingalerts
  • Leestijd:11 min. lezen

Op 11 november 2026 biedt veilinghuis STAIR in Hudson, New York, twee portretten aan van Alexander van der Capellen en zijn echtgenote Emilia van Zuylen van Nyevelt, toegeschreven in de veilingcatalogus aan Jan Anthonisz. van Ravesteyn. Met afzonderlijke schattingen van $15.000-25.000 verdienen de schilderijen aandacht. Niet alleen vanwege hun kwaliteit, maar ook door een opmerkelijke portretgeschiedenis die terugvoert naar de jaren kort na het huwelijk van het echtpaar.

[Update 11-11-2026: de kavels zijn verkocht voor $28,000 elk.]

Het zijn op het eerste gezicht aantrekkelijke voorbeelden van de Hollandse portretkunst rond 1630. Bij nadere beschouwing blijkt de geschiedenis volgens ons nog een stuk interessanter. De geportretteerden zijn namelijk geen onbekende welgestelde burgers. Het gaat om Alexander van der Capellen, een Gelderse edelman die een rol speelde in de politieke geschiedenis van de Republiek, en zijn echtgenote Emilia van Zuylen van Nyevelt.

Jan Anthonisz. van Ravesteyn (1572-1657) behoorde tot de belangrijkste portretschilders van Den Haag in de eerste helft van de zeventiende eeuw. Zijn clientèle bestond uit hovelingen, officieren, bestuurders en leden van vooraanstaande families. Hoe moeten we een herkenbaar, historisch verbonden portretpaar van Van Ravesteyn waarderen wanneer vergelijkbare individuele portretten voor betrekkelijk bescheiden bedragen worden verkocht. Maar waar goed gedocumenteerde pendanten soms heel andere prijzen bereiken?

Jan Anthonisz. van Ravesteyn, Portrait of Alexander van der Capellen, circa 1628. Het sobere zwarte kostuum en de brede witte kraag laten alle aandacht uitgaan naar het gezicht van de Gelderse edelman. Een van de twee portretten die op 11 november bij STAIR in New York worden aangeboden.

Twee portretten, twee verschillende accenten

Alexander van der Capellen is betrekkelijk sober afgebeeld. Zijn zwarte kleding neemt het grootste gedeelte van de compositie in beslag en wordt slechts op enkele plaatsen onderbroken door lichtreflecties op de stof. Tegen de donkere achtergrond komt zijn gezicht naar voren, omringd door een brede, fijn geplooide witte kraag.

De licht asymmetrische mond, de smalle snor en de zachte modellering rond de ogen geven het gezicht een individueel karakter. Hij kijkt de beschouwer aan zonder theatrale gebaren of andere attributen die zijn positie moeten verklaren.

Het portret van Emilia is veel uitbundiger. De schilder heeft vooral aanzienlijk meer ruimte besteed aan het kostuum. De lichtgekleurde japon is voorzien van goudkleurige patronen. De grote mouwen worden onderbroken door decoratieve banden en strikken, terwijl over het lijf een zware gouden keten met een grote versiering loopt.

Het meest opvallende element is de kanten kraag. Het gezicht is met betrekkelijk subtiele overgangen gemodelleerd en bezit een zachtheid. De formaten liggen dicht bij elkaar. Ook de achtergrond, de schaal van de gezichten en de algemene opbouw ondersteunen de stelling dat de portretten als pendanten zijn bedoeld.

Jan Anthonisz. van Ravesteyn, Portrait of Emilia van Zuylen van Nyevelt, circa 1628. De rijk versierde japon, gouden sieraden en indrukwekkende kanten kraag maken dit het uitbundigste van de twee portretten. Vooral de combinatie van verfijnde details en de ingetogen gezichtsuitdrukking geeft het schilderij zijn aantrekkingskracht.

Alexander van der Capellen en de Gelderse adel

De identiteit van de geportretteerden geeft de schilderijen een betekenis die bij anonieme portretten ontbreekt. Alexander van der Capellen behoorde tot een invloedrijke Gelderse familie. Hij was heer van onder andere Boedelhof en Mervelt en maakte deel uit van de ridderschap van Zutphen. Ook vervulde hij bestuurlijke functies en was hij betrokken bij de landelijke politiek van de Republiek.

Van der Capellen bewoog zich in kringen waarin adellijke afkomst, bestuurlijke functies en persoonlijke relaties nauw met elkaar verbonden waren. Zijn huwelijk met Emilia van Zuylen van Nyevelt in 1626 paste binnen die wereld. Emilia stamde uit een oud Utrechts adellijk geslacht en bracht onder meer de heerlijkheid Aartsbergen in de familie.

De portretten worden omstreeks 1628 gedateerd. Als die datering juist is, zouden ze ongeveer twee jaar na het huwelijk zijn ontstaan. Dat is een aannemelijke context voor het laten vervaardigen van pendantportretten. Een nieuw huwelijk kon aanleiding geven tot de opdracht voor een portretpaar waarmee beide families en hun maatschappelijke positie zichtbaar werden gemaakt. De schilderijen konden een plaats krijgen in een woonhuis, op een buitenplaats of binnen een bredere familieverzameling.

Pieter Claesz. Soutman, Portrait of Alexander van der Capellen, 1626. Twee jaar vóór de vermoedelijke datering van de bij STAIR aangeboden portretten liet Alexander zich al door Soutman schilderen. De vergelijking tussen beide beeltenissen biedt een goede gelegenheid om de schilderstijlen te vergelijken.

Hetzelfde echtpaar werd ook door Pieter Soutman geschilderd

Alexander en Emilia werden al in 1626 door een andere schilder geportretteerd. Pieter Claesz. Soutman, die in Antwerpen in de omgeving van Peter Paul Rubens had gewerkt, schilderde dat jaar een portret van Alexander van der Capellen en een bijbehorend portret van Emilia. Het mannenportret behoort tot de collectie van het Milwaukee Art Museum.

Het vrouwenportret wordt aangeduid als een toegezegde toekomstige schenking aan hetzelfde museum. Wanneer de twee nu aangeboden schilderijen inderdaad rond 1628 zijn ontstaan, betekent dit dat Alexander en Emilia binnen enkele jaren door ten minste twee verschillende kunstenaars werden geportretteerd. Dat komt niet vaak voor.

Het suggereert dat portretkunst voor het echtpaar een betekenisvolle rol speelde binnen hun maatschappelijke representatie. Bovendien biedt het een zeldzame gelegenheid om twee verschillende schilderkundige interpretaties van dezelfde personen te vergelijken. Wilde het echtpaar portretten voor verschillende residenties? Waren de schilderijen bestemd voor afzonderlijke familietakken? Of ging het eenvoudig om twee opdrachten binnen een aristocratische omgeving waarin portretkunst een vanzelfsprekend onderdeel van de representatie was?

Pieter Claesz. Soutman, Portrait of Emilia van Zuylen van Nyevelt, 1626. In Soutmans eerdere portret verschijnt Emilia ten voeten uit, gekleed in zwart met een rijk versierd lijf en een imposante witte kraag.

Mogelijk al in 1997 samen geveild

Naast deze kunsthistorische geschiedenis verdient de marktgeschiedenis bijzondere aandacht. Op 3 december 1997 bood Sotheby’s in Londen onder lot 151 een werk van Jan Anthonisz. van Ravesteyn aan met de titel Alexander van der Capellen, Heer van de Boedelhog; his Wife, met een schatting van £30.000-50.000.[1]

De vermelding maakt duidelijk hoe de twee schilderijen destijds in de markt werden gepositioneerd, namelijk als één samenhangend lot. Het veilinghuis bij de huidige werken heeft de schilderijen afzonderlijk gecatalogiseerd. De schattingen bedragen samen $30.000-50.000.

Jan Anthonisz. van Ravesteyn, Portrait of a Young Lady, 1631. Dit gesigneerde en gedateerde paneel werd in november 2016 bij Lempertz verkocht voor €35.000 inclusief opgeld. Met zijn formaat van 63 × 58 centimeter vormt het een interessante marktvergelijking voor Emilia’s portret.

Hoe verhouden de schattingen zich tot de markt?

De markt voor Van Ravesteyn laat zich niet goed samenvatten met één prijsniveau. Sommige portretten realiseren bedragen onder €20.000, terwijl andere werken aanzienlijk hoger uitkomen. Verschillen in formaat, kwaliteit, datering, provenance en zekerheid van toeschrijving zijn van grote invloed.

Bij de huidige twee panelen ligt het meest voor de hand om eerst naar individueel aangeboden portretten van vergelijkbare afmetingen te kijken. Een bruikbaar voorbeeld is Portrait of a Lady of the De Pinto Family, dat Lempertz op 20 mei 2023 in Keulen aanbood. Het schilderij, een portret op paneel uit 1641 van 69 × 56 centimeter, was geschat op €12.000-14.000 en realiseerde €15.000 inclusief opgeld.[2]

Het formaat komt vrijwel overeen met dat van Emilia’s portret. Ook de schilderkundige benadering vertoont verwantschap. Een relatief eenvoudig opgebouwde compositie waarin het gezicht en de behandeling van kleding en sieraden centraal staan. Opvallend is dat het De Pinto-portret bovendien een gedocumenteerde provenance en tentoonstellingsgeschiedenis had. Die documentatie leidde niet tot een uitzonderlijk hoge prijs.

Een tweede vergelijking is Portrait of a Young Lady, geveild bij Lempertz op 19 november 2016. Dit gesigneerde en gedateerde paneel uit 1631 meet 63 × 58 centimeter, vrijwel hetzelfde formaat als Emilia’s portret. Het werd geschat op €22.000-28.000 en realiseerde €35.000 inclusief opgeld.[3]

Jan Anthonisz. van Ravesteyn, Portrait of a Lady of the De Pinto Family, 1641. Ook dit portret heeft vrijwel dezelfde afmetingen als Emilia’s schilderij. Ondanks een gedocumenteerde provenance en tentoonstellingsgeschiedenis bracht het in mei 2023 bij Lempertz €15.000 inclusief opgeld op. Een goed voorbeeld van de aanzienlijke prijsverschillen binnen de markt voor Van Ravesteyn.

In tegenstelling tot de huidige panelen was de geportretteerde niet met zekerheid geïdentificeerd. De provenance was daarentegen goed gedocumenteerd, met onder meer een vroegere vermelding in de collectie van de Viscount Cowdray. De verkoop bevestigt dat aantrekkelijke, goed uitgevoerde vrouwenportretten van Van Ravesteyn in dit formaat bedragen boven €30.000 kunnen realiseren.

Voor Emilia’s portret is het denkbaar dat de rijke kostuumweergave en de identificatie van de geportretteerde extra belangstelling oproepen. Voor Alexander ligt de aantrekkingskracht waarschijnlijk sterker in de historische identiteit en het pendantkarakter.

Een pendant is niet automatisch tweemaal zoveel waard

De vraag wordt ingewikkelder wanneer we de schilderijen als paar beoordelen. Op 22 juni 2006 bood Christie’s in Parijs twee door Van Ravesteyn gesigneerde en gedateerde portretten uit 1632 aan, onder de titel Portrait de dame; et Portrait d’homme.

De twee panelen meten elk 68,2 × 58,5 centimeter en waren gezamenlijk geschat op €30.000-50.000.[4] Het gaat om een portretpaar van dezelfde kunstenaar, vrijwel hetzelfde formaat, dezelfde techniek en een datering die dicht bij de veronderstelde ontstaansperiode van de huidige panelen ligt.

Een ander paar, Portraits of a Man and of a Lady, verscheen op 13 juni 2023 bij Sotheby’s in Parijs. Deze schilderijen waren aanzienlijk groter, ongeveer 140 × 106 centimeter. Sotheby’s schatte het paar desondanks op €15.000-20.000.[5] Een groter portretpaar is dus niet noodzakelijk meer waard dan twee kleinere, aantrekkelijke panelen.

Aan de bovenkant van de markt bestaat een nog opvallender voorbeeld. Christie’s bood in april 2007 in New York twee grote pendantportretten van Van Ravesteyn aan die afkomstig waren uit de collectie van Jacques Goudstikker. De schilderijen hadden een bijzondere herkomst- en restitutiegeschiedenis. Met een schatting van $100.000-150.000 realiseerde het paar $700.000.[6]

Het resultaat laat wel zien hoe groot het verschil tussen een regulier portret en een bijzonder gedocumenteerd pendantpaar kan worden. Voor de huidige schilderijen ligt de betekenis van het paar voorlopig vooral in hun identiteit en geschiedenis, niet in een aantoonbaar vergelijkbare provenance.

Jan Anthonisz. van Ravesteyn, Portraits of a Man and of a Lady, circa 1620-1625. Ondanks het veel grotere formaat lag de schatting aanzienlijk lager dan die van de twee kleinere panelen die nu op de veiling verschijnen. Een goede illustratie van de prijsverschillen binnen het oeuvre van Van Ravesteyn.

De toeschrijving verdient nader onderzoek

Een schilderij dat volledig als eigenhandig werk van een kunstenaar wordt aanvaard, bevindt zich doorgaans in een andere commerciële positie dan een werk waarvan de toeschrijving minder zeker is. Het Mauritshuis catalogiseert bijvoorbeeld een Portrait of an Officer uit 1611 als werk van Jan Anthonisz. van Ravesteyn en zijn atelier.[7]

Binnen zijn oeuvre is het onderscheid tussen eigenhandige uitvoering en atelierparticipatie dus niet louter theoretisch. Wel maakt het duidelijk dat de kwaliteit van de afgebeelde schilderijen, hoe aantrekkelijk ook, niet de enige factor is waarop een serieuze koper zijn oordeel zal baseren.

Wat maakt deze twee schilderijen interessant?

De eerste aantrekkingskracht van de portretten is visueel. Alexander bezit een directe en overtuigende gezichtsuitdrukking. Emilia is rijker uitgewerkt en toont vooral in haar kleding en kanten kraag een ambitie die het werk boven een routinematig portret doet uitstijgen.

Worden Alexander en Emilia beoordeeld als twee afzonderlijke portretten binnen het gebruikelijke prijssegment van Van Ravesteyn? Of krijgt hun onderlinge samenhang, de identiteit van de geportretteerden en de opmerkelijke geschiedenis van de familieportretten extra gewicht?

De twee werken zijn afzonderlijk aangeboden, maar hun kunsthistorische betekenis lijkt juist in belangrijke mate te berusten op het feit dat zij bij elkaar horen. De kwaliteit van Emilia’s portret, de directe uitvoering van Alexander en de historische documentatie verdienen serieuze aandacht. Of die combinatie ook commercieel wordt beloond, is een andere vraag.

Heeft u een bijzondere belangstelling voor deze kunstenaar of dit onderwerp?

Heeft u een schilderij van deze kunstenaar in bezit, bent u een vergelijkbaar werk tegengekomen of beschikt u over informatie die voor verder onderzoek interessant kan zijn? Wij komen graag in contact met verzamelaars, kunsthandelaren en onderzoekers die zich met deze kunstenaar of verwante onderwerpen bezighouden.

Wij doen regelmatig onderzoek naar schilderijen die op de kunstmarkt verschijnen, waarbij onder meer toeschrijving, kwaliteit, provenance en eerdere verkoopresultaten aan bod komen. Heeft u een vraag over een werk of wilt u iets met ons delen? Neem dan gerust contact op via info@antonello.art.

Noten en bronnen

[1] Sotheby’s, Old Master Paintings, Londen, 3 december 1997, lot 151, Jan Anthonisz. van Ravesteyn, Alexander van der Capellen, Heer van de Boedelhog; his Wife. Schatting £30.000-50.000.

[2] Lempertz, Old Masters, Keulen, 20 mei 2023, veiling 1221, lot 2043, Jan Anthonisz. van Ravesteyn, Portrait of a Lady of the De Pinto Family, olieverf op paneel, 69 × 56 cm, schatting €12.000-14.000, resultaat €15.120 inclusief opgeld.

[3] Lempertz, Old Master Paintings and Drawings, Sculpture, Keulen, 19 november 2016, veiling 1076, lot 1039, Jan Anthonisz. van Ravesteyn, Portrait of a Young Lady, 1631, olieverf op paneel, 63 × 58 cm, schatting €22.000-28.000, resultaat €34.720 inclusief opgeld.

[4] Christie’s, Tableaux Anciens et du XIXe Siècle, Parijs, 22 juni 2006, lot 20, Jan Anthonisz. van Ravesteyn, Portrait de dame; et Portrait d’homme, twee gesigneerde en gedateerde portretten uit 1632, olieverf op paneel, elk 68,2 × 58,5 cm. Schatting €30.000-50.000.

[5] Sotheby’s, Tableaux et Dessins 1300-1900 – Session I, Parijs, 13 juni 2023, lot 15, Jan Anthonisz. van Ravesteyn, Portraits of a Man and of a Lady, olieverf op doek, twee schilderijen, 140 × 106 en 137 × 106 cm. Schatting €15.000-20.000 voor het paar.

[6] Christie’s, New York, 19 april 2007, lot 33, Jan Anthonisz. van Ravesteyn, twee grote pendantportretten uit de voormalige collectie Goudstikker. Schatting $100.000-150.000, resultaat $712.000.

[7] Mauritshuis, Den Haag, Portrait of an Officer, 1611, inventarisnummer 416, toegeschreven aan Jan Anthonisz. van Ravesteyn en zijn atelier, olieverf op doek, 114,6 × 96,5 cm.

Antonello.art

Aanvankelijk was het idee om Antonello.art anoniem te houden en zelf op de achtergrond te blijven. Maar omdat ‘Over ons’ juist de meest bezochte pagina blijkt te zijn, leek het me wel zo eerlijk om ook iets over mezelf te vertellen. Tijdens mijn researchmaster kunstgeschiedenis in Amsterdam liep ik stage bij een galerie gespecialiseerd in oude meesters en was ik onder meer actief op TEFAF. Hoewel ik de kunstwereld graag van dichtbij volg, vind ik het prettig om mijn eigen weg te kiezen. Ik vorm graag mijn eigen mening en probeer kunstwerken en marktontwikkelingen vanuit verschillende invalshoeken te bekijken (het liefst vóór een veiling). Zo ontstond het idee voor deze website: een plek om mijn ideeën te toetsen en in contact te komen met andere kunstliefhebbers. Een van mijn eerste artikelen leverde onverwacht vier nieuwe contacten op. Wat begon als een manier om mijn gedachten op papier te zetten, is inmiddels uitgegroeid tot een platform waarop ook gastartikelen verschijnen. Ik hoop dat mijn artikelen nuttig zijn voor verzamelaars, kunsthistorici en handelaren. Daarnaast kom ik graag in contact met mensen die mijn belangstelling delen, aanvullende inzichten hebben of simpelweg eens van gedachten willen wisselen (info@antonello.art). De artikelen worden oorspronkelijk in het Nederlands of Engels geschreven en vervolgens vertaald naar het Duits en Frans.