Een paneeltje van 21,5 bij 17,5 centimeter, door Hargesheimer voorzichtig gecatalogiseerd als “probably workshop or school” van Rembrandt en mogelijk een zelfportret, heeft voor de veiling inmiddels heel wat biedingen getrokken. De estimate begint bij €150 ($175); het bod staat op het moment van schrijven op €1.400 ($1.600). Vooral het formaat maakt het lot interessanter dan het aanvankelijk lijkt.
Tussen de Old Masters die Hargesheimer op 12 september in Düsseldorf veilt, valt lot 3685 niet op door omvang, provenance of een lange catalogustekst. Integendeel. Het is een klein mannenhoofd op eikenhout, 21,5 bij 17,5 centimeter, afkomstig uit een particuliere collectie in Rijnland-Palts en gecatalogiseerd als Rembrandt Harmensz. van Rijn, probably workshop or school, Possibly Self-Portrait as a Young Man. De schatting bedraagt €150–300 ($175–350).[1]
Daar is inmiddels weinig meer van over, een aantal bieders hebben het werk voor de veiling al naar €1.400 ($1.600) gebracht. Dat maakt het nog geen Rembrandt, en zelfs “workshop” is in de catalogisering nadrukkelijk slechts een mogelijkheid binnen het bredere “probably workshop or school”. Maar de biedactiviteit is begrijpelijker als je bedankt dat 21,5 bij 17,5 centimeter voor een Rembrandteske tronie helemaal geen vreemd formaat is.
Precies de schaal waarop zulke koppen werden geschilderd
Rembrandt en kunstenaars in zijn omgeving maakten in de late jaren 1620 en 1630 kleine kopstudies en zelfportretten die amper groter zijn dan het Düsseldorfer paneeltje. Dit waren geen verkleinde formele portretten, maar geconcentreerde studies van gezicht, licht, kostuum en expressie: de wereld van de tronie. Deze werken gaan waarschijnlijk terug op een prototype van Rembrandt dat in het atelier bleef en door assistenten of leerlingen kon worden gekopieerd als oefening of model.
Ook de compositie van het paneeltje hoort in die wereld. Een jong mannenhoofd verschijnt vrijwel los uit een donkere achtergrond; een brede muts sluit het gezicht aan de bovenzijde af, terwijl warm licht over voorhoofd, neus en wang valt. Roodbruine kleding verdwijnt in de schaduw en een scherp grijswit accent bij de kraag trekt het oog terug naar het hoofd. Het is een beeld dat het volledig moet hebben van licht en gezicht, niet van decor of verhalende details.
Het oppervlak oogt oud en plaatselijk sleets en men vermeldt oudere restauraties. Op de achterzijde zit een ouder Zweedstalig label met Manshuvud / Tyskt 1700-tal, “manshoofd, Duits, achttiende eeuw”. Dat vertelt vooral dat het schilderij eerder onder een veel algemenere toeschrijving heeft gecirculeerd.
Van £300 naar £2.099 voor bijna hetzelfde formaat
Een recente vergelijking laat zien hoe snel zelfs een bescheiden follower-catalogisering boven een lage estimate kan uitstijgen. Roseberys bood op 10 maart 2026 in Londen een Portrait of a Bearded Old Man Wearing a Hat aan als Follower of Rembrandt. Olieverf op paneel, 21,2 bij 17,8 centimeter. De schatting was omgerekend ongeveer €350–470 ($400–550). Het werk realiseerde circa €2.450 ($2.850) inclusief opgeld.[2]
Dat resultaat is misschien relevanter dan spectaculaire miljoenenprijzen. Het laat zien dat de markt voor een overtuigend decoratief Rembrandtesk hoofd op paneel al snel boven enkele honderden euro’s kan uitkomen, ook zonder workshop-attributie. Een niveau hoger wordt het verschil groter. Dorotheum bracht in april 2024 een A Tronie of a Bearded Man als Workshop of Rembrandt van Rijn. Ook dat werk meet vrijwel exact hetzelfde: 20,5 bij 17,3 centimeter. De estimate lag op €20.000–30.000 ($23.000–35.000).[3]
Daar stond wel aanzienlijk meer tegenover. Het paneel was dendrochronologisch onderzocht en de vroegst waarschijnlijke ontstaansdatum lag in de jaren 1640. Een Rembrandt-expert wees bovendien op verwante versies in twee musea en beschouwde dit exemplaar binnen die groep als bijzonder dicht bij Rembrandt.
Workshop of Rembrandt van Rijn, A Tronie of a Bearded Man. Olieverf op paneel, 20,5 × 17,3 cm. Dorotheum, Wenen, 24 april 2024, estimate €20.000–30.000. Het paneel werd dendrochronologisch onderzocht en door een Rembrandt-expert met verwante tronies vergeleken.
Een provincieveiling en een paneeltje van 22 centimeter
Er bestaat een precedent dat bijna te mooi bij dit verhaal past. In oktober 2007 verscheen bij het regionale Engelse veilinghuis Moore Allen & Innocent een kleine kop die was gecatalogiseerd als Follower of Rembrandt. Schatting: omgerekend ongeveer €1.200–1.800 ($1.400–2.000). Formaat: 22,2 bij 17,1 centimeter.
Het schilderij sloeg uiteindelijk af op omgerekend ongeveer €2,6 miljoen ($3,0 miljoen) inclusief opgeld. Het jaar daarop accepteerde Ernst van de Wetering het als een eigenhandige Rembrandt. Tegenwoordig hangt Rembrandt Laughing, circa 1628, in het J. Paul Getty Museum.[4]
Dergelijke ontdekkingen zijn uiteraard uitzonderlijk. Een eigenhandig Rembrandt-zelfportret dat Sotheby’s in 2020 verkocht, Self-Portrait of the Artist, Half-Length, Wearing a Ruff and a Black Hat uit 1632, meet 21,8 bij 16,3 centimeter. Het bracht omgerekend ongeveer €17 miljoen ($19,8 miljoen) inclusief opgeld op.[5] Op de schaal van deze paneelgrootte bevinden zich dus serieuze zelfportretten, tronies én atelierstudies.
Het schilderij dat van $15.000 naar $675.000 ging
Christie’s verkocht in New York in 2019 een rond A Portrait of the Artist uit het Bass Museum of Art. Het schilderij was slechts 29,2 centimeter in diameter en werd aangeboden als Manner of Rembrandt, zonder reserve. De estimate bedroeg omgerekend ongeveer €13.000–17.000 ($15.000–20.000).[6] Bieders trokken zich weinig van die schatting aan: het geregistreerde eindbedrag werd circa €580.000 ($675.000).
Na restauratie en nader onderzoek wordt hetzelfde schilderij tegenwoordig gepresenteerd als Workshop of Rembrandt, Portrait of Rembrandt as a Young Man, circa 1628–31. Dit is geen argument om een vergelijkbare ontdekking in Düsseldorf te voorspellen. Het laat vooral zien dat bij kleine Rembrandt-achtige koppen de biedmarkt veel sneller een hypothese kan prijzen dan een voorzichtige catalogisering dat doet.
Wat zien de bieders?
Een regionaal veilinghuis biedt een breed gecatalogiseerd Old Master-paneel aan vanaf een laag bedrag. Precies in zulke catalogi kan kijken lonen: niet omdat iedere algemene omschrijving een verborgen naam maskeert, maar omdat de prijs bij aanvang soms nauwelijks iets zegt over hoeveel aandacht een object uiteindelijk krijgt.
Tussen het verschil van de genoemde behaalde resultaten van andere tronies liggen dendrochronologie, provenance, conditie, vergelijking met andere versies en specialistisch oordeel. Daar zit bij lot 3685 de echte spanning. Als het paneel schildertechnisch overtuigt en materiaalonderzoek een zeventiende-eeuwse oorsprong ondersteunt, wordt de huidige prijs interessant.
Op 12 september weten we hoeveel anderen tot dezelfde conclusie zijn gekomen.
Heeft u een bijzondere belangstelling voor deze kunstenaar of voor dit onderwerp?
Volgt u deze kunstenaar of bent u een werk tegengekomen waarover u meer wilt weten? Wij doen regelmatig onderzoek naar werken die op de markt verschijnen en wisselen graag van gedachten over kwaliteit, provenance, kunsthistorische context en eerdere verkoopresultaten. U kunt ons rechtstreeks bereiken via info@antonello.art.
Noten en bronnen
[1] Hargesheimer Kunstauktionen Düsseldorf, veiling 160.5 Sculptures, Bronzes & Old Master Paintings, Düsseldorf, 12 september 2026, lot 3685, Possibly Self-Portrait as a Young Man, gecatalogiseerd als “Rembrandt Harmensz. van Rijn, probably workshop or school”; olieverf op eikenhout, 21,5 × 17,5 cm; estimate €150–300.
[2] Roseberys London, Old Master, British & European Pictures, 10 maart 2026, lot 40, Follower of Rembrandt, Portrait of a Bearded Old Man Wearing a Hat, olieverf op paneel, 21,2 × 17,8 cm; estimate £300–400; gerealiseerd £2.099 inclusief opgeld.
[3] Dorotheum, Old Master Paintings, Wenen, 24 april 2024, lot 112, Workshop of Rembrandt van Rijn, A Tronie of a Bearded Man, olieverf op paneel, 20,5 × 17,3 cm; estimate €20.000–30.000. De catalogus vermeldt dendrochronologisch onderzoek en bespreekt verwante versies.
[4] Moore Allen & Innocent, Cirencester, 26 oktober 2007, lot 377, destijds gecatalogiseerd als Follower of Rembrandt; estimate £1.000–1.500; hammer price £2,2 miljoen. J. Paul Getty Museum, Rembrandt van Rijn, Rembrandt Laughing, circa 1628, olieverf op koper, 22,2 × 17,1 cm.
[5] Sotheby’s, Rembrandt to Richter, Londen, 28 juli 2020, lot 12, Rembrandt van Rijn, Self-Portrait of the Artist, Half-Length, Wearing a Ruff and a Black Hat, 1632, olieverf op eikenhout, 21,8 × 16,3 cm; estimate £12–16 miljoen; gerealiseerd £14.549.400 inclusief opgeld.
[6] Christie’s New York, 29 oktober 2019, lot 812, A Portrait of the Artist, Manner of Rembrandt, 29,2 cm diameter, collectie Bass Museum of Art; estimate $15.000–20.000.
