• Bericht gepubliceerd op:
  • Berichtcategorie:Veilingalerts
  • Leestijd:14 min. lezen

Een vroegzestiende-eeuwse rozenkransmadonna van Goossen van der Weyden en zijn werkplaats komt op 21 november 2026 bij Lempertz in Keulen onder de hamer. Het monumentale paneel, al in 1913 kunsthistorisch gedocumenteerd en generaties lang in Duits particulier bezit, wordt geschat op €180.000-220.000. De bijzondere iconografie en publicatiegeschiedenis maken het interessant, maar de voorzichtige toeschrijving en restauratiegeschiedenis compliceren de te verwachten opbrengst.

[Update 21-11-2026: het kavel is verkocht voor €170,000.]

Bij Lempertz verschijnt een schilderij dat al meer dan een eeuw geleden een plaats kreeg in de kunsthistorische literatuur, maar waarvan de verblijfplaats in 1989 zelfs voor een onderzoeker van het Metropolitan Museum of Art niet meer te achterhalen was. Het gaat om Madonna of the Rosary with Two Donors and Saints Dominic and Francis, een groot vroegzestiende-eeuws paneel uit de omgeving van Goossen van der Weyden (circa 1465-na 1538), de kleinzoon van Rogier van der Weyden.

Het werk meet 185 × 154 cm en de schatting bedraagt €180.000-220.000. Het schilderij heeft een omvang en interessante historie die binnen de relatief kleine veilingmarkt van Goossen van der Weyden niet vanzelfsprekend zijn. Tegelijkertijd gaat het niet om een onbetwist eigenhandig werk. Bovendien wijst het veilinghuis zelf op restauratie-ingrepen die het uiterlijk van het schilderij hebben veranderd.[1]

Volgens ons een goed moment om nader te bekijken hoe het altaarstuk en de schatting zich verhouden tot de markt. Een recente verkoop van twee atelierpanelen bij Koller in Zürich bracht ongeveer €102.000 op, terwijl het veilingrecord van de kunstenaar bij Sotheby’s ruim boven een miljoen euro ligt. Dat zijn twee uitersten waarbij kwaliteit, toeschrijving en kunsthistorische betekenis zwaar wegen.

Goossen van der Weyden en werkplaats, Madonna of the Rosary with Two Donors and Saints Dominic and Francis, begin zestiende eeuw. Olieverf op paneel, 185 × 154 cm. Het monumentale schilderij werd al in 1913 gepubliceerd door Georges Hulin de Loo en bleef generaties lang in Duits particulier bezit. Lempertz, 21 november 2026, lot 1001. Schatting €180.000-220.000.

Een Madonna tussen twee Vlaamse beeldtradities in

Het schilderij toont een gekroonde Maria met het Christuskind, staand op een maansikkel en omgeven door een krans van witte en rode rozen. Aan weerszijden knielen twee mannelijke schenkers, achter wie de heiligen Dominicus en Franciscus zijn geplaatst.

Maria domineert de voorstelling, haar lichtblauwe mantel valt in lange, hoekige plooien naar beneden en haar figuur wordt omlijst door een bloemenkrans. Daarachter hangt een rijk gedecoreerd textiel met rode en goudkleurige patronen. Onder Maria’s voeten opent zich een uitgestrekt landschap met heuvels, gebouwen, water en schepen. De hemelse verschijning wordt zo gecombineerd met een wereldse ruimte.

De figuur van Maria verwijst nog sterk naar de vijftiende-eeuwse traditie. Haar gelaatsuitdrukking, de gemodelleerde handen en de scherpe plooien van haar mantel sluiten aan bij de beeldtaal die Rogier van der Weyden en zijn navolgers hadden ontwikkeld. Het landschap behoort tot een nieuwere generatie, waarbij het een zelfstandig iets werd. Die spanning tussen geërfde vormen en nieuwe ontwikkelingen is typerend voor het oeuvre van Goossen van der Weyden.

Links knielt een man met een bloemenkrans op zijn hoofd en een rozenkrans tussen zijn gevouwen handen. Rechts verschijnt een oudere man in een donkere mantel, met een helm en delen van een harnas. Beide figuren zijn individueel weergegeven, maar hun identiteit is onbekend. De voorstelling heeft een sterke monumentale werking. Maar de verhoudingen van de figuren zijn soms wat stroef en de onderlinge aansluiting van de groepen is niet overal even vloeiend. Zulke verschillen passen bij een atelierproductie.

Goossen van der Weyden, The Donation of Kalmthout, circa 1511-1515. Gemäldegalerie, Staatliche Museen zu Berlin, inv. 526. De geknielde schenkers, de monumentale Madonna en de rijk gedecoreerde achtergrond vertonen duidelijke overeenkomsten met de rozenkransmadonna bij Lempertz. Het Berlijnse paneel geldt als een van de best gedocumenteerde werken van Goossen en speelde een belangrijke rol bij de reconstructie van zijn oeuvre.

Een schilderij dat al in 1913 bekend was

De belangrijkste historische bron voor het aangeboden werk is een publicatie van de Belgische kunsthistoricus Georges Hulin de Loo uit 1913. Hij onderzocht de schilder en zijn werkplaats, onder meer aan de hand van schilderijen uit de abdij van Tongerlo en een paneel dat tegenwoordig bekendstaat als The Donation of Kalmthout in de Gemäldegalerie in Berlijn. Ook de rozenkransmadonna die nu wordt aangeboden werd besproken. Hulin de Loo plaatste het werk binnen de productie van Goossens atelier.[2]

Zijn naam was bekend uit archivalische bronnen, maar afzonderlijke schilderijen waren lange tijd ondergebracht bij andere kunstenaars of anonieme meesters. Het Berlijnse The Donation of Kalmthout, gedateerd omstreeks 1511-1515, speelde daarbij een sleutelrol. Het schilderij toont een adellijk paar dat grondbezit overdraagt aan de abdij van Tongerlo.[3]

De rozenkransmadonna behoorde tot de schilderijen die Hulin de Loo gebruikte om de grenzen van Goossens oeuvre en zijn werkplaats te onderzoeken. Het schilderij is dus niet pas recent in verband gebracht met een bekende kunstenaarsnaam. Zijn plaats binnen de discussie over Goossen van der Weyden gaat terug tot de periode waarin diens oeuvre voor het eerst systematisch werd bestudeerd. Het is overigens veelzeggend dat Hulin de Loo het al als atelierwerk behandelde.

Anonieme Brusselse schilder, The Fifteen Mysteries and the Virgin of the Rosary, circa 1515-1520. The Metropolitan Museum of Art, New York, inv. 1987.290.3a–p. De Madonna met het Christuskind wordt omgeven door een rozenkrans, terwijl vijftien kleinere voorstellingen de mysteries van de rozenkrans verbeelden. Guy C. Bauman bracht dit retabel in 1989 in verband met Goossen van der Weyden en verwees daarbij ook naar het schilderij dat nu bij Lempertz wordt aangeboden. Het Metropolitan Museum schrijft het retabel tegenwoordig toe aan een anonieme Brusselse schilder.

Een schilderij dat onvindbaar bleek

Een tweede belangrijke publicatie verscheen in 1989. Guy C. Bauman publiceerde in het Metropolitan Museum Journal een studie over een vroegzestiende-eeuws rozenkransretabel dat het museum enkele jaren eerder had verworven. Tijdens zijn onderzoek stuitte Bauman op het schilderij dat Hulin de Loo in 1913 had gepubliceerd.

Hij reproduceerde het als een werk uit de werkplaats van Goossen van der Weyden en wees op de verwantschap met het schilderij in New York. Vooral de behandeling van Maria en het Christuskind vond hij vergelijkbaar. Maar Bauman beschikte uitsluitend over de oude zwart-witreproductie. In zijn artikel schreef hij dat het hem niet was gelukt de toenmalige verblijfplaats van het schilderij te achterhalen.[4]

Daarmee is geen sprake van een volledig onbekend of vergeten kunstwerk. De literatuur kende het schilderij en het was in ieder geval gedurende een deel van zijn recente geschiedenis institutioneel ondergebracht. Tot 2025 bevond het zich als langdurig bruikleen in Kolumba, het kunstmuseum van het aartsbisdom Keulen.

Goossen van der Weyden, The Virgin and Child with Saint Catherine of Alexandria and Saint Margaret of Antioch. Olieverf op paneel, 72,4 × 64,2 cm. Het schilderij bracht op 7 juli 2004 bij Christie’s £77.675 op, bij een schatting van £60.000-80.000. In maart 2023 werd hetzelfde werk bij Aguttes in Parijs aangeboden voor €200.000-300.000.

De verwantschap met het Metropolitan Museum

Het New Yorkse retabel, The Fifteen Mysteries and the Virgin of the Rosary, wordt gedateerd omstreeks 1515-1520. Bauman stelde in 1989 voor het aan Goossen van der Weyden toe te schrijven. Het Metropolitan Museum catalogiseert het retabel tegenwoordig als werk van een anonieme ‘Netherlandish (Brussels) Painter’.[5]

De overeenkomst tussen beide rozenkransmadonna’s blijft relevant. De iconografie, de centrale positie van Maria en de behandeling van de bloemenkrans wijzen op een gedeelde beeldtraditie. Ook de datering en de geografische context liggen dicht bij elkaar.

De vergelijking toont vooral hoe ingewikkeld de afbakening van het oeuvre is. Bij Goossen van der Weyden gaat het bovendien om een schilder die een omvangrijke werkplaats leidde. Een toeschrijving aan Goossen van der Weyden en zijn atelier hoeft niet te betekenen dat slechts een klein gedeelte door medewerkers is uitgevoerd.

De conditie als belangrijkste complicatie

Lempertz wijst erop dat de reproductie uit 1913 afwijkingen laat zien ten opzichte van de huidige toestand van het schilderij. Volgens het veilinghuis hebben na het maken van die oude opname restauratie-ingrepen plaatsgevonden, waarschijnlijk grotendeels bestaande uit latere overschilderingen.[1]

Bij een monumentaal paneel uit het begin van de zestiende eeuw zijn restauraties op zichzelf niet ongebruikelijk. Veel schilderijen uit deze periode hebben beschadigingen, wijzigingen aan de drager of eerdere restauraties ondergaan. Maar de aard en omvang van die ingrepen maken een groot verschil.

Een schilderij waarvan vooral de achtergrond gedeeltelijk is geretoucheerd wordt anders beoordeeld dan een werk waarvan belangrijke passages in gezichten, handen of draperieën zijn overschilderd. Bij het huidige paneel komt daarbij dat de houten drager is geparketteerd. Een ingreep die bij historische panelen vaak samenhangt met vroegere pogingen de drager te stabiliseren. De conditie is dus een belangrijke factor voor de uiteindelijke hamerprijs.

Goossen van der Weyden, The Life of Saint Dymphna, circa 1505. Zeven historische panelen uit deze cyclus werden op 8 december 2010 bij Sotheby’s in Londen verkocht voor £1.161.250 inclusief opgeld. Het resultaat behoort tot de hoogste veilingprijzen voor Goossen van der Weyden, maar de bijzondere kunsthistorische betekenis en gedocumenteerde herkomst maken de cyclus moeilijk vergelijkbaar.

Wat zegt de veilingmarkt over dergelijke werken?

De markt voor Goossen van der Weyden is lastig te analyseren omdat vergelijkbare verkopen weinig voorkomen. Zijn naam verschijnt niet regelmatig met grote, religieuze schilderijen op veilingen. Bovendien varieert de catalogisering van eigenhandig werk tot atelier, omgeving en navolger.

Op 27 maart 2026 verkocht Koller in Zürich twee altaarvleugels met Saint John and Saint Catherine, toegeschreven aan de werkplaats van Goossen van der Weyden. De twee panelen maten ieder ongeveer 85 × 32 cm. De schatting bedroeg CHF 40.000-60.000. Het paar bracht ongeveer CHF 95.000 op, inclusief opgeld.[6]

Tegelijkertijd verschilt het aangeboden schilderij in Keulen aanzienlijk van deze altaarvleugels. De rozenkransmadonna is groter, heeft een complexere iconografie en bezit een vroegere en meer uitgesproken publicatiegeschiedenis. Het Koller-resultaat bevestigt in ieder geval dat kopers bereid zijn substantiële bedragen te betalen voor goed gecatalogiseerde atelierwerken van Goossen.

Werkplaats van Goossen van der Weyden, The Flight into Egypt, circa 1516. Olieverf op eikenhouten paneel, 80,2 × 69,7 cm. The National Gallery, Londen, inv. NG1084. Het schilderij behoorde vermoedelijk tot een groter altaarstuk, mogelijk bestemd voor een Spaanse of Portugese opdrachtgever.

Een tweede vergelijking betreft een als eigenhandig gecatalogiseerd schilderij van Maria met het Christuskind en twee vrouwelijke heiligen. The Virgin and Child with Saint Catherine of Alexandria and Saint Margaret of Antioch meet 72,4 × 64,2 cm en werd op 7 juli 2004 bij Christie’s aangeboden.

De gerealiseerde prijs bedroeg ongeveer €115.000 tegen een schatting van £60.000-80.000.[7] Het schilderij werd aan Goossen zelf toegeschreven, maar was veel kleiner dan het huidige lot. Hetzelfde schilderij verscheen vervolgens opnieuw op de markt. Op 28 maart 2023 bood Aguttes het in Parijs aan met een schatting van €200.000-300.000.

Het werk had inmiddels een provenance, op de achterzijde bevond zich een stempel van de collectie van Marie-Louise van Oostenrijk, hertogin van Parma. Daar stond een belangrijke beperking tegenover. Het schilderij mocht Italië niet verlaten, waardoor de potentiële internationale koperskring werd beperkt.[8]

Het veilingrecord is geen goede vergelijking

Het bekendste marktresultaat van Goossen van der Weyden is de verkoop van Seven Scenes from the Life and Veneration of Saint Dymphna. Deze groep panelen, afkomstig van een retabel dat rond 1505 voor de abdij van Tongerlo was vervaardigd, werd op 8 december 2010 bij Sotheby’s aangeboden. De schatting bedroeg £1.000.000-1.500.000. De gerealiseerde prijs was ongeveer €1,4 miljoen, inclusief opgeld.[9]

Deze panelen behoren tot de kern van het oeuvre. Hun herkomst is verbonden met een gedocumenteerde opdracht, terwijl de voorstellingen bovendien als samenhangende cyclus een bijzondere kunsthistorische betekenis hebben. Het ging daarnaast om meerdere panelen.

Een gedocumenteerde, grotendeels eigenhandig aanvaarde cyclus met een historische kloosterprovenance is commercieel iets anders dan een monumentaal religieus schilderij dat aan de kunstenaar en zijn werkplaats wordt toegeschreven. Het record laat zien waar de markt voor een belangrijk werk van Goossen van der Weyden toe in staat is. Het zegt veel minder over wat een afzonderlijk atelierwerk behoort op te brengen.

Toegeschreven aan Goossen van der Weyden, Colibrant Triptych, 1516. Olieverf op paneel. Sint-Gummaruskerk, Lier, België. Het drieluik toont onder meer het huwelijk van Maria en Jozef. Op de buitenzijden zijn leden van de opdrachtgeversfamilie afgebeeld. Anders dan bij de rozenkransmadonna die bij Lempertz wordt aangeboden, is de identiteit van deze schenkers gedocumenteerd.

Is de schatting van €180.000-220.000 aantrekkelijk?

Tegen deze achtergrond oogt de schatting van Lempertz niet onredelijk, maar evenmin voorzichtig. Het werk beschikt over enkele kwaliteiten die commercieel relevant kunnen zijn. Het grote formaat maakt het binnen de overgeleverde productie opvallend. De voorstelling is iconografisch interessant en de vroege literatuurvermeldingen bieden een historische onderbouwing die bij veel atelierstukken ontbreekt.

De lange particuliere eigendomsgeschiedenis is eveneens relevant. Het bruikleen aan Kolumba geeft het schilderij bovendien een institutionele context. Daartegenover staan twee belangrijke onzekerheden, namelijk het precieze aandeel van Goossen zelf en de omvang van de latere restauratie-ingrepen. Juist deze factoren maken het verschil tussen een kunsthistorisch interessant atelierstuk en een schilderij waarvoor verzamelaars bereid zijn hoge prijzen te betalen.

De recente Koller-verkoop laat zien dat atelierwerken op een niveau rond €100.000 belangstelling kunnen trekken. De kleinere Madonna die in 2004 bij Christie’s werd verkocht, realiseerde eveneens een bedrag in die orde van grootte. Daarmee komt het huidige lot in een interessant gebied terecht.

De schatting weerspiegelt vermoedelijk een combinatie van formaat, vroegtijdige documentatie, kunsthistorische context en de schaarste van dergelijke grote altaarstukken op de markt. Een koper zal willen vaststellen hoeveel oorspronkelijke schilderkunst nog zichtbaar is, hoe de verschillende delen van de compositie zich kwalitatief tot elkaar verhouden en of de algemene ateliercatalogisering ruimte laat voor misschien wel een nog preciezere beoordeling.

Een werk dat opnieuw beoordeeld kan worden

Voor ons ligt het belang van deze rozenkransmadonna niet uitsluitend in de mogelijkheid dat zij na meer dan een eeuw opnieuw wordt verhandeld. De publicatie van Bauman uit 1989 maakt duidelijk hoe beperkt de beschikbare informatie lange tijd was. Hij kon slechts werken met een oude reproductie en wist niet waar het schilderij zich bevond.

Nu kunnen de voorstelling, de drager en de schildertechniek opnieuw worden vergeleken met de inmiddels veel beter gedocumenteerde productie van de Antwerpse werkplaats. De veiling zal vooral duidelijk maken hoeveel gewicht de markt toekent aan de combinatie van monumentaliteit, vroege kunsthistorische documentatie en een niet volledig zekere toeschrijving.

Wordt het schilderij gewaardeerd als een belangrijk vroegzestiende-eeuws altaarstuk met een bijzondere iconografie, of zullen kopers de atelierstatus en restauratiegeschiedenis zwaarder laten wegen?

Heeft u een bijzondere belangstelling voor deze kunstenaar of dit onderwerp?

Heeft u een schilderij van deze kunstenaar in bezit, bent u een vergelijkbaar werk tegengekomen of beschikt u over informatie die voor verder onderzoek interessant kan zijn? Wij komen graag in contact met verzamelaars, kunsthandelaren en onderzoekers die zich met deze kunstenaar of verwante onderwerpen bezighouden.

Wij doen regelmatig onderzoek naar schilderijen die op de kunstmarkt verschijnen, waarbij onder meer toeschrijving, kwaliteit, provenance en eerdere verkoopresultaten aan bod komen. Heeft u een vraag over een werk of wilt u iets met ons delen? Neem dan gerust contact op via info@antonello.art.

Noten en bronnen

[1] Lempertz, Old Masters and 19th Century Part I, Keulen, 21 november 2026, lot 1001, Goossen van der Weyden and workshop, Madonna of the Rosary with Two Donors and Saints Dominic and Francis.

[2] Georges Hulin de Loo, ‘Ein authentisches Werk von Goossen van der Weyden im Kaiser-Friedrich-Museum. Die gleichzeitigen Gemälde aus Tongerloo und Lier und die Ursprünge der Antwerpener Schule um 1500’, Jahrbuch der Königlich Preussischen Kunstsammlungen 34 (1913), pp. 59-88.

[3] Staatliche Museen zu Berlin, Gemäldegalerie, The Donation of Kalmthout, circa 1511-1515, inventarisnummer 526.

[4] Guy C. Bauman, ‘A Rosary Picture with a View of the Park of the Ducal Palace in Brussels, Possibly by Goswijn van der Weyden’, Metropolitan Museum Journal 24 (1989), pp. 135–151.

[5] The Metropolitan Museum of Art, The Fifteen Mysteries and the Virgin of the Rosary, circa 1515-1520, toegeschreven aan een anonieme Brusselse schilder, inventarisnummer 1987.290.3a–p.

[6] Koller Auktionen, Old Master Paintings, Zürich, 27 maart 2026, lot 3015, Studio of Goossen van der Weyden, Wing of an altar: Saint John and Saint Catherine. Schatting CHF 40.000-60.000; gerealiseerd CHF 93.750 inclusief opgeld.

[7] Christie’s, Old Master Pictures, Londen, 7 juli 2004, lot 18, Goswijn van der Weyden, The Virgin and Child with Saint Catherine of Alexandria and Saint Margaret of Antioch.

[8] Aguttes, Maîtres anciens, Parijs, 28 maart 2023, lot 2, Goswin van der Weyden, Vierge à l’Enfant entourée de sainte Catherine d’Alexandrie et sainte Marguerite d’Antioche. Schatting €200.000-300.000.

[9] Sotheby’s, Old Master & British Paintings Evening Sale, Londen, 8 december 2010, lot 4, Goswijn van der Weyden, Seven Scenes from the Life and Veneration of Saint Dymphna. Schatting £1.000.000-1.500.000. Gerealiseerde prijs £1.161.250 inclusief opgeld.

Antonello.art

Aanvankelijk was het idee om Antonello.art anoniem te houden en zelf op de achtergrond te blijven. Maar omdat ‘Over ons’ juist de meest bezochte pagina blijkt te zijn, leek het me wel zo eerlijk om ook iets over mezelf te vertellen. Tijdens mijn researchmaster kunstgeschiedenis in Amsterdam liep ik stage bij een galerie gespecialiseerd in oude meesters en was ik onder meer actief op TEFAF. Hoewel ik de kunstwereld graag van dichtbij volg, vind ik het prettig om mijn eigen weg te kiezen. Ik vorm graag mijn eigen mening en probeer kunstwerken en marktontwikkelingen vanuit verschillende invalshoeken te bekijken (het liefst vóór een veiling). Zo ontstond het idee voor deze website: een plek om mijn ideeën te toetsen en in contact te komen met andere kunstliefhebbers. Een van mijn eerste artikelen leverde onverwacht vier nieuwe contacten op. Wat begon als een manier om mijn gedachten op papier te zetten, is inmiddels uitgegroeid tot een platform waarop ook gastartikelen verschijnen. Ik hoop dat mijn artikelen nuttig zijn voor verzamelaars, kunsthistorici en handelaren. Daarnaast kom ik graag in contact met mensen die mijn belangstelling delen, aanvullende inzichten hebben of simpelweg eens van gedachten willen wisselen (info@antonello.art). De artikelen worden oorspronkelijk in het Nederlands of Engels geschreven en vervolgens vertaald naar het Duits en Frans.